Foto: Pexels
Već dugi niz godina zapadni politički analitičari najavljuju kolaps Kine. Razlozi koje ovi najavljivači apokalipse navode su brojni, od prezaduženosti do loše demografije. No, šta je zaista istina?
Piše: Sandro Hergić
Kina, iako ima određenih problema, demografskih i onih u građevinskom sektoru, isti i gori problemi muče i zemlje zapadne hemisfere pa niko ozbiljan, osim religiozno nastrojenih desničara, ne priča o propasti zapada, dok se analize o skoroj propasti Kine uzimaju zdravo za gotovo. Dio ovog straha dolazi od činjenice da je Kina prva sila koja izaziva političku hegemoniju zapadnog svijeta, preuzimajući polako ekonomski i politički primat na svjetskoj sceni.
Mit o propasti Kine dolazi iz više izvora. Dijelom je to kolonijalna arogancija zapada koja se nekada i ne trudi da razumije druge političke sisteme, a s druge strane, uvjeravajući stanovništvo zapadnih demokratija da je kolaps Kine neka neizbježna politička sudbina, zapadne političke elite umiruju vlastite građane, koji osjećaju duboku polarizovanost i krizu liberalne demokratije.
Jedan od najpoznatijih proroka kineske propasti je američki analitičar Peter Zeihan koji već duže od decenije na popularnom YouTube kanalu iznosi razne analize. Lukavom cherry picking metodom pokušava da određene društveno-ekonomske probleme Kine predstavi kao znak imanentnog društvenog sloma. Jedan od glavnih argumenata ovog, ali i ostalih zapadnih analitičara, jeste da će rapidno starenje kineskog stanovništva izazvati kolaps ekonomije i smanjiti udio radne snage u populaciji, a da će ta ostarjela baza populacije biti samo na teretu društva i neće moći da produkuje gotovo nikakav ekonomski rast. Međutim, mnoge oficijelne analize pokazuju suprotno.
Kineski baby boomeri imaju veću potrošačku moć nego milenijalci i generacija Z. Uostalom, starenje populacije nije u direktnoj vezi s padom potrošnje i životnog standarda. Mnoge istočnoevropske članice EU, poput Bugarske i Rumunije, danas imaju puno veći standard nego prije 30 godina, ali i dosta starije stanovništvo. Kada se ovome doda i činjenica da digitalizacija i automatizacija mijenjaju prirodu rada, jer nekada teške fizičke poslove sada mogu obavljati i ljudi u poznijim godinama. Ono što se također da primijetiti je da uz sav taj apokaliptični narativ o Kini, zapad nikad nije bio ovisniji o Kini u smislu tehnologije, infrastrukture i ostalog. Trampov drugi mandat gotovo preko noći promijenio je i političko ekonomske odnose Evrope i Kine, koja uz sav kritički diskurs zapadnih medija, postaje vitalan ekonomski partner EU. Možda ništa nije jači znak rastuće kineske ekonomske moći nego popularna platforma Temu koja je preko noći osvojila konzumente širom zapada. Jeftina roba je preplavila evropsko tržište u doba kada troškovi života nezaustavljivo rastu. U tom smislu, Kina se pokazala kao bolji tržišni igrač od samog zapada kojeg je, čini se, nadigrala u vlastitoj igri slobodnog tržišta. Utihnuli su i dušebrižnici za stanje ljudskih prava manjina u Kini i više da gotovo nema u igri ničeg sem isključivo pragmatičnih ekonomskih interesa.
Kina tako sebe predstavlja kao svojevrsno mjesto stabilnosti u doba kada se svijet radikalno geopolitički fragmentira. Kina trenutno djeluje stabilnije od same Amerike koja sve više izgleda kao imperija u nezaustavljivom padu, kao nešto nalik poznom Rimu, sa suludim imperatorom na čelu.
Kina se u ovoj geopolitičkoj konstelaciji pokazuje kao puno stabilniji i pouzdaniji partner od Amerike. Dio ovog fearmongeringa (širenja straha) dolazi i iz nerazumijevanja kineskog društvenog ugovora proteklih 40 godina, kada se kineski BDP višestruko uvećao i izveo stotine miliona ljudi iz siromaštva.
Godine 1978. kineski dohodak po glavi stanovnika bio je jednak etiopskom, dok je danas oko 14 000 dolara, što je u rangu zemalja jugoistočne Evrope koje pretenduju na članstvo u EU.
Teško je zamisliti da će ovakav nevjerovatan napredak biti ugrožen nekom velikom internom pobunom. Kina i u svom ekonomskom usporavanju ima veći ekonomski rast od svih zapadnih ekonomija. Analize nezavisnih analitičara širom svijeta pokazuju da će do 2050. ekonomija Kine biti veća od američke za pet triliona dolara. Osim ekonomskog, Kina dobija i medijski rat, budući da rekordan broj mladih sa zapada ima pozitivno mišljenje o Kini za razliku od pripadnika starijih generacija. Evropa i Sjedinjene Američke Države se prilično kasno reflektuju, dijelom zbog vlastite arogancije, ali i nemogućnosti da se takmiče s Kinom. Da li gledamo kraj Pax Americana i rađanje sinocentričnog svijeta, vrijeme će pokazati.