Foto: Tegelwippen
Kako je masovno takmičenje pokrenulo stanovnike Holandije da samo od marta ove godine naprave oko 30 novih fudbalskih terena zelenih oaza širom zemlje?
U prevodu sa holandskog, tegel znači pločica, a wippen – podizanje, odnosno izbacivanje. Ove dvije riječi zajedno čine Tegelwippen – masovni pokret čija je suština upravo uklanjanje i „čupanje” ploča iz privatnih bašti, trgova, trotoara i školskih dvorišta širom Holandije, a sve kako bi se na mjestu gdje se nekada nalazio beton posadilo zelenilo.
Ali i dalje od toga. Holanđani se godinama unazad u tome i takmiče.
Prvo Nacionalno prvenstvo u vađenju pločica održano je 2021. godine, a od tada do danas privuklo je ogromnu pažnju javnosti.
Iako akcija ima takmičarski duh, rivalstvo je ovde u drugom planu. Osnovna ideja je viši, zajednički cilj: kada se beton zamjeni travom, cvjetnim alejama, stablima i vertikalnim baštama, klimatska otpornost Holandije jača, površine upijaju više kiše, sredina postaje prijatnija za insekte i druge životinje, vreli dani su podnošljiviji, gradovi ljepši, a ljudi srećniji.
Kako izgleda borba za titulu?
Svake godine, od 19. marta do 31. oktobra, Holanđani se međusobno takmiče na ovom neobičnom prvenstvu: koja opština će ozeleniti najviše površina, a ko će se najviše istaći među samim građanima?
Dok iza opštinskih pobjednika leži čista matematika – gde titulu odnosi opština koja je iščupala najviše pločica na 1.000 stanovnika – odluka o najboljim pojedinačnim rješenjima prepuštena je stručnom žiriju.
Učestvovati može svako, a dovoljno je registrovati se i poslati fotografiju novonastale mini oaze. U jakoj konkurenciji, žiri bira najsmješnije, najljepše i najoriginalnije baštice i proglašava ozelenjivače mjeseca koji osvajaju baštenski paket. Svi pobjednici od aprila do oktobra ulaze u trku za prestižnu titulu pobjednika po izboru publike (Publiekswipper) i glavnu nagradu.
Pravila nalažu da pločice koje se uklanjaju moraju pripadati onome ko ih vadi. Ipak, oni koji nemaju sopstveno dvorište mogu napraviti tzv. fasadnu baštu nakon što potvrde da je to dozvoljeno u njihovoj opštini. Učešće je otvoreno i za same opštine, kompanije i škole koje odluče da ozelene javne prostore koji su prethodno bili popločani.
Takmičenje je osmislila i organizuje kreativna agencija Frank Lee uz podršku Ministarstva infrastrukture i upravljanja vodama i nacionalne kampanje „Život sa vodom” (Leven met Water).
Da inicijativa daje impresivne rezultate dokazuju i brojke sa zvaničnog sajta: od marta ove godine do danas, uklonjeno je skoro 2,4 miliona ploča na čijem mjestu sada raste raznovrsno cvijeće, žbunje, pa čak i drveće.
Kada se uzme u obzir da je dimenzija jedne standardne betonske pločice 30×30 cm, računica pokazuje da je uklanjanjem 2.366.770 ploča iz gradskih jezgara oslobođeno nevjerovatnih 213 hiljada kvadratnih metara zemljišta. Poređenja radi, ta površina jednaka je veličini oko 30 standardnih fudbalskih igrališta koja su odazivom građana transformisana u žive mikroklimatske oaze.
Ostalo je još mjesec i po dana do kraja ovogodišnjeg Nacionalnog prvenstva u vađenju pločica u Holandiji. Do zaključenja takmičenja, ozelenjena prostranstva sigurno će biti još i veća. Za države poput Srbije, ovakve priče mogu da posluže kao inspiracija – kako vlasti u saradnji sa građanima mogu da pokrenu transformaciju životne sredine na bolje.
Prošle godine, titulu pobjednika među velikim gradovima, sa preko 100.000 stanovnika, odnio je Venlo. Građani i gradske službe u Venlou iščupali su blizu 272 hiljade pločica – odnosno 2.671 pločicu na hiljadu stanovnika.
U kategoriji srednjih gradova, između 50 i 100 hiljada stanovnika, pobjedio je Rozendal gdje su uklonjene 192.482 pločice. To je skoro 2,5 hiljade pločica na hiljadu stanovnika.
Ipak, ubjedljivo najbolje performanse imale su opštine sa manje od 50.000 stanovnika, a vodeća među njima bila je Valkenburg an de Geul. Tamo je ozelenjeno 4.700 pločica na hiljadu stanovnika, odnosno 76.688 u ukupnom zbiru.
Iako je izvađeno „tek” nešto više od hiljadu pločica na hiljadu stanovnika, u Utrehtu je tokom 2025. uklonjen rekordan broj pločica – skoro 440 hiljada. Na taj način, Utreht je odnio titulu holandskog šampiona u apsolutnim brojkama.
Kada je riječ o gradskom derbiju, Amsterdam je ubjedljivo savladao Roterdam. Prestonica je izvadila blizu 85 hiljada pločica (91 na 1.000 stanovnika), dok je Roterdam ostao na samo 17.591 uklonjenoj pločici (26 na 1.000 stanovnika).