Foto: Gerila
Dolaskom sunčanih dana u Banjaluci se kvalitetom vazduha malo ko bavi. Bez obzira na to, vazduh je i tokom sunčanih dana bio nezdrav, prema podacima sajta Eko akcija. Prvi sunčani dani u martu nisu donijeli čist vazduh i dalje je bio u kategoriji nezdravog. Nivoi zagađenja su oscilirali iz sata u sat, a na različitim lokacijama mjernih stanica bila je i različita količina i materije zagađenja.
Piše: Jelena Jevđenić
Zagađenje vazduha u Banjaluci tokom prva dva mjeseca 2026. godine dostizalo je ekstremne i opasne nivoe, često svrstavajući grad u vrh najzagađenijih u Bosni i Hercegovini i regionu. Građani su oštro negodovali i tražili od odgovrnih rješenje, pokrenuta je i inicijativa „Mame protiv zagađenja“, a ovogodišnji Osmomartovski marš se održao pod sloganom “Ne gušite nam ni prava ni pluća”.
Iako je ove zime pritisak javnosti bio veći nego prethodnih zima, činjenica je da je vazduh u Banjaluci zagađen godinama. To pokazaju i podaci iz izvještaja Republičkog hidrometeorološkog zavoda Republike Srpske za 2024. godinu.
Prema uredbi o vrijednosti i kvalitetu vazduha, praćanje je definisano s četiri uredbe i jednim zakonom. U uredbi o vrijednosti i kvalitetu vazduha, za pojedine zagađujuće materije, definisane su granične i tolerantne vrijednosti.
Izvještaj Republičkog hidrometeorološkog zavoda za 2024. godinu navodi da je u Banjaluci granična i tolerantna vrijednost azot-dioksida prekoračena u naseljima Centar, Borik i Lazarevo.
Granična i tolerantna vrijednost suspendovanih čestica PM 10 je prekoračena u Banjaluci na mjernom mjestu Lazarevo 81 put, na mjernom mjestu Paprikovac 10 puta, na mjernom mjestu centar grada 26 puta, na mjernom mjestu Borik 10 puta.
Granična i tolerantna vrijednost koncentracije ugljen-monoksida za period jedan dan prekoračena je na mjernom mjestu Borik, 30 dana u toku 2024.
Tokom 2024. godine prekoračenje ozona je bilo maksimalne dnevne osmočasovne srednje vrijednosti na godišnjem nivou u Banjaluci na mjernom mjestu Lazarevo 24 dana.
Vazduh u decembaru 2025. u Banjaluci bio je ekstremno zagađen
Ko prati kvalitet vazduha?
Republički hidrometeorološki zavod Republike Srpske je referentni centar za monitoring kvaliteta vazduha u Republici Srpskoj, što znači da vrše praćenje stanja kvaliteta u okviru Republičke mreže mjernih mjesta, dok lokalne zajednice i gradovi, prema Zakonu o zaštiti vazduha, mogu da vrše monitoring kvaliteta vazduha u svojim gradovima i lokalnim zajednicama.
Kad je u pitanju grad Banjaluka, Republički hidrometeorološki zavod ima jedno mjerno mjesto u gradu gdje vrši monitoring kvaliteta vazduha i to u mjesnoj zajednici Lazarevo. Grad Banjaluka ima tri mjerna mjesta, na Paprikovcu, u Boriku i u centru grada. Zakonska obaveza gradova i lokalnih zajednica je da šalju mjesečne izvještaje Republičkom hidrometereološkom zavodu.
„Sve lokalne zajednice treba da nam dostavljaju izvještaj do 15. u mjesecu, tako kaže zakon. Neko dostavi, neko ne dostavi. Međutim, mogu da iskreno kažem, Gradiška i Zvornik su gradovi koji vrše monitoring i oni redovno šalju izvještaje i mi ih ubacujemo u naše mjesečne izvještaje. Banjaluka nije ažurna“, rekao je ovo Zlatko Đajić iz Republičkog hidrometeorološkog zavoda.
Iz upita koje smo poslali gradu u vezi mjerenja zagađenja vazduha rečeno nam je da će nam dostaviti podatke naknadno. Iako smo upit poslali 17. februara, još uvijek nismo dobili odgovore.
Najčešća prekoračenja čestice 2,5 PM i 10 PM.
„Najčešća prekoračenja u gradu Banjaluci na mjernom mjestu Lazarevo su prekoračenja 2,5 PM i 10 PM čestica. Znači, one su uglavnom prekoračene u zimskom vremenu. Granična i tolerantna vrijednost je definisana na godišnjem nivou. Granična vrijednost ne smije da se prekorači više od 25 dana u godini. Tako kaže zakon. Prema zadnjem izvještaju granična tolerantna vrijednost u Banjaluci prekoračena je 80 dana, ta granična vrijednost 50 mikrograma, a ne smije više od 35 dana“, naveo je Đajić.
On je dodao su ta prekoračenja uglavnom u zimskom periodu.
Zašto Banjaluka ima tako zagađen vazduh?
Banjaluka je bez teške i prljave industrije zadnjih godina svake zime jedan od najzagađenijih gradova. Šta je onda razlog toliko nezdravom i onečišćenom vazduhu?
„Kad eliminirate industriju, dodajete sve ostalo i dobijete otprilike situaciju koja je ovdje sada. Banjaluka već odavno ima ove probleme koji su sad kulminirali. Prosto, puno nepovoljnih faktora se sabralo u jednu tačku i, u principu, mi sad živimo nešto što, ukoliko ne riješimo ili ne počnemo rješavati sistemski, bojim se da će nas koštati mnogo više nego što iko može sada da zamisli“, rekao je ovo za Impuls prof. dr Petar Gvero, vodeći stručnjak za termodinamiku.
„Jer ja ne pričam samo o zimskom zagađenju, dočekat će nas i ljetnje zagađenje. Banjaluka, inače, u zimskom periodu, ima dosta nepovoljne aspekte strujanja vazduha i dosta nepovoljne meteorološke parametre: često nizak vazdušni pritisak i jako malo vjetra. Specifično je to za kotline, ali svaka kotlina opet ima svoje specifičnosti“, naveo je on.
Poruka sa Osmomartovskog marša; Foto: Impuls
Đajić navodi da geografski položaj, kao i meteorologija, utiču jednim dijelom na kvalitet vazduha.
„Desi se to da je meteorologija, pod navodnike, uticala na ovaj period gdje je došlo do većeg povećanja zagađenja. U principu isto kao i u prošloj godini, nije bilo provjetravanja. Atmosfera je bila mirna. Dolazilo je vrlo često do temperaturne inverzije gdje se sve zagađajuće materije zadržavaju u vazduhu i samim tim pokazuju i veće vrijednosti, a građani to i osjete. Kada je bilo malo snijega i vjetra, smanje se satne koncentracije. Tako da svakako geografski položaj je jako bitan kao i meteorološke prilike. Znači, kad nema padavina, kad nema vjetra, kad nema kiše, sve zagađujuće materije koje izlaze iz dimnjaka zadržavaju se u vazduhu i to je ono što mi osjetimo kad izađemo van“, objašnjava on.
U promjeni klime, pa i u kontekstu zagađenja vazduha, često se spominje i hidroelektarna Bočac. Gvero ističe da se hidroelektrana koristi kao izgovor.
„Hidroelektrana Bočac je davno napravljena. Činjenica je da je postojala prije 30, 40, 50 godina pa nismo imali ovako stanje. Mi smo imali industriju. I to vrlo jaku industriju. Tako da odgovor treba tražiti u kombinaciji, recimo, ove eksplozije gradnje. Veliki je broj prigradskih naselja, koja nisu spojena na neke centralizovane sisteme grijanja. Imate puno pojedinačnih dimnjaka u jako niskim zonama. Sistem daljinskog grijanja, koji funkcioniše kako funkcioniše. Saobraćaj koji je premašio višestruko infrastrukturu grada. Kad to sve saberete, dobijate ovo što dobijate. To je, recimo, Banjaluka danas“, naveo je Gvero.
Eksplozija gradnje i betona – grad ne diše
„Ali ne treba amnestirati, recimo, građevinski sektor, koji realno nije izvor tog zagađenja, ali gradnja koja je otela ovaj grad, prosto je blokirala mogućnost da vazduh normalno cirkuliše kroz grad. Pogledajte, mehanika fluida je egzaktna nauka“, dodao je on.
Prema njegovim riječima jako je važno u jednoj urbanoj sredini kako su i grad i zgrade orijentisane. Da li sprečavaju cirkulaciju vazduha ili dozvoljavaju da vazduh struji. Postoje mnogo veći gradovi od Banjaluke, pa nemaju ovaj problem. Znači, prosto stvari su se ovdje otele kontroli.
„Činjenica je da trenutno u Banjaluci imate preko 100 novih gradilišta i to pokazuje da će sljedeće godine situacija biti samo gora. Ne može biti bolje. Znači, ovaj grad je sam sebi, što bi se žargonski reklo, pucao u nogu neusvajanjem urbanističkog plana, koji već decenijama ne postoji. I samim tim dozvolio je interesu kapitala i tajkunima da provode svoje interese tako što, ako nađu interese da grade u nekoj zoni, mijenja se regulacioni plan“, naglašava Gvero. On još napominje da niko nema ništa protiv gradnje, ali da bi gradnja morala biti u urbanističkim okvirima i da ono što je u Banjaluci sporno jeste što niko nije razmišljao o tome da zgrade, pogotovo visoke zgrade, mogu da imaju ozbiljan uticaj na sprečavanje prirodne cirkulacije u gradu. Što je pogubno za grad koji ima relativno mali broj dana s vjetrom. Kao primjer navodi Beograd koji je jako zagađen, ali Beograd ima košavu, koja s vremena na vrijeme očisti grad od zagađenja.
U februaru ove godine i ministar za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske Bojan Vipotnik je naveo da se u Banjaluci neplanski gradi i ne poštuju se smjernice urbanizma, prostornog uređenja i građevinarstva te da to doprinosi zagađenju, između ostalog.
Saobraćajna zagušenost
Saobraćaj zagađuje vazduh u gradovima prvenstveno putem izduvnih gasova koji nastaju sagorijevanjem fosilnih goriva, ali i mehaničkim trošenjem dijelova vozila.
Prema zadnjim podacima Republičkog zavoda za statistiku Republike Srpske, u Banjaluci je 2015. godine bio registrovan 53 221 putnički automobil, da bi u međuvremenu došlo do rasta 44,1 %, na 76 714 u 2024. godini.
„Banjaluka ima jako intenzivan saobraćaj koji je odavno trebalo svesti u neke okvire regulisanih zona, pješačkih zona, zona stanovanja i tako dalje. Mi to nismo u stanju da napravimo. Ima problema i s parkingom. Ljudi nemaju uopšte predstavu koliko jedan automobil zagađuje dok stoji. Znači, čim ubrzate saobraćaj, vi omogućavate da vam se zagađenje drastično smanji“, naveo je Gvero.
Prof. dr Petar Gvero; Foto: Jelena Jevđenić/Impuls
Motori sa unutrašnjim sagorijevanjem ispuštaju azotne okside, ugljen-monoksid i ugljovodonike. Ova jedinjenja su ključna za stvaranje prizemnog ozona, koji je štetan za disajne organe. Čestice PM 10 i PM 2.5, pored onih iz auspuha, značajan dio sitnih čestica dolazi od trošenja kočnica i guma, te od podizanja prašine s kolovoza. Stara vozila i loše gorivo takođe doprinose zagađenju, a u Banjaluci prosječna starost automobila je često preko 17 godina, što znači da su vozila sa starijim motorima ispod euro 5 standarda i da emituju znatno veće koncentracije zagađivača.
Individualna ložišta i toplana
Bez zvaničnih podataka, ali po procjenama stručnjaka, skoro 50 hiljada domaćinstava u Banjaluci koristi, između ostalog, drveni ugalj, pelet, drva ili struju za grijanje. Sistem daljinskog grijanja se provodi preko preduzeća „Eko toplane“ i pokriva nešto više od 20 000 korisnika.
Iz ove firme su u januaru ove godine izjavili za medije da Eko toplane Banjaluka za proizvodnju toplotne energije koriste drvnu biomasu, prvenstveno drvnu sječku i da biomasa podrazumijeva isključivo drvni materijal koji je namijenjen energetskoj upotrebi, a ne otpad nepoznatog porijekla ili druge materijale. Takođe su naveli da se u okviru redovnih operativnih procedura provodi stroga kontrola kvaliteta goriva koje se koristi u proizvodnji toplotne energije, uključujući mjerenje vlažnosti drvne sječke i provjeru njenog sastava. Korištenje bilo kakvog drugog materijala tehnički nije moguće bez ozbiljnog oštećenja postrojenja, narušavanja bezbjednosti rada i kršenja važećih ekoloških i zakonskih propisa. Dodali su da prema izvještajima o ispitivanju zagađujućih materija u vazduhu, koji obuhvataju mjerenja na lokaciji Eko toplana, kao i na lokacijama Starčevica i Kosmos, izmjerene koncentracije PM čestica, sumpor-dioksida, azotnih oksida i ugljen-monoksida su se kretale ispod graničnih vrijednosti propisanih važećim pravilnicima.
Eko toplane; Foto: Grad Banjaluka
Mi smo poslali upit gradu da li su i gdje podaci o mjerenju kvaliteta vazduha javno dostupni u realnom vremenu? S obzirom na to da se kao primarni energent koristi drvna sječka, da li se po potrebi koristi i mazut? Na koji način grad i nadležne inspekcije kontrolišu kvalitet i vlažnost sječke, te nivo materija koje se oslobađaju sagorijevanjem istih? Da li su na postrojenjima instalirani najsavremeniji filteri za prečišćavanje čestica PM 10 i PM 2.5 i kada je izvršeno posljednje nezavisno testiranje efikasnosti tih filtera? Postoji li obaveza preduzeća da odmah obavijesti javnost u slučaju kvara na sistemu filtracije ili prelaska na energente koji više zagađuju?
Odgovor koji smo dobili od grada na sva ova pitanja je da inspekcijska kontrola nije u nadležnosti grada što se tiče rada „Eko toplane“.
Mala individualna ložišta su takođe zagađivači. U javnosti se često spominje da izborom kvalitetnog energenta, ali i vlažnosti tog energenta, kvalitetom ložišta, čišćenjem dimnjaka može da se smanji uticaj na zagađenje vazduha.
Gvero navodi da zakon ne reguliše potrebu da mala ložišta posjeduju nekakav sistem za tretman gasova.
„To je prosto iz razloga što su sistemi za tretman gasova skupi za male sisteme“, ističe on i dodaje da može da se reguliše tržište, odnosno da se određeni sistemi koji su neefikasni i više zagađuju, ne pojavljuju kao proizvod na tržištu.
Koji od ovih faktora je dominantan za zagađenje vazduha, trenutno je nemoguće reći, međutim, postoje prilično egzaktne metode da se to utvrdi. Stvar je samo volje i pristupa, tvrde stručnjaci.
„Kada uzmemo za primjer čestice, one nisu jednorodna materija, sastoje se od više različitih hemijskih elemenata. Ti hemijski elementi dolaze najviše iz pepela, odnosno od čvrstih ostataka sagorijevanja. I u suštini sastav tih hemijskih elemenata vam lako može reći šta je to dominantan izvor zagađenja česticama u Banjaluci. Recimo, ako imate u tim česticama alkalne elemente, tipa kalijuma ili natrijuma ili tako dalje, to je definitivno biomasa. I onda tražite ko najviše koristi biomasu. Koriste domaćinstva, koristi eko toplana i tako dalje“, dodao je Gvero.
Zdravlje nema cijenu, ali cijenu ipak plaćamo
Prema podacima zdravstvenih organizacija u Bosni i Hercegovini svake godine više od 3000 ljudi umre od posljedica zagađenog vazduha , dok rizik od respiratornih i plućnih bolesti kontinuirano raste.
– Aerozagađenje djeluje na gotovo sve organe i organske sisteme. Dokazani je kancerogen koji se svrstava u grupu jedan kancerogena prema Međunarodnoj agencija za istraživanje raka. Suspendovane čestice su kancerogen grupe jedan. Dugoročna izloženost povećanim koncentracijama čestica PM 2.5, pored respiratornog sistema (povećan broj respiratornih infekcija, pogoršanje kliničke slike kod plućnih bolesnika i bolesnika s hroničnim bronhitisom i astmom) utiče i na druge organske sisteme, uključujući respiratorno zdravlje, neurološki i kognitivni razvoj, naročito kod novorođenčadi i male djece, naveli su iz Instituta za javno zdravstvo Republike Srpske.
„Neželjeni zdravstveni efekti izloženosti aerozagađenju mogu nastati zbog kratkoročne ili dugoročne izloženosti. Kratkoročna izloženost u zavisnosti od koncentracije zagađujućih materija se manifestvuje povećanjem broja respiratornih infekcija, učestalim glavoboljama i pogoršanjem postojećih hroničnih oboljenja. Posljedice dugoročne izloženosti aerozagađenju se ogledaju u povećanju broja oboljelih od masovnih nezaraznih bolesti (kardiovaskularnih bolesti, hronična opstruktivna bolest pluća, maligne bolesti) naročito kod pušača zbog sinergističkog djelovanja s pušenjem. Zagađivači vazduha, takođe, mogu uzrokovati ozbiljne neurokognitivne efekte, od varijacija u ponašanju do neurodegenerativnih poremećaja koji na kraju mogu imati ozbiljan uticaj na mentalno zdravlje – viši nivo stresa, depresija, demencija, Alchajmerova bolest“, navela je za Impuls dr Vesna Rudić Grujić, načelnica Službe za higijenu u JZU institutu za javno zdravstvo Republike Srpske.
Foto: Jelena Jevđenić/Impuls
Prema savjetima instituta građani bi u vrijeme kad je vazduh zagađen trebalo da skrate trajanje aktivnosti na otvorenom i izbjegavaju povećane fizičke aktivnosti na otvorenom naročito u jutarnjim i večernjim satima (aktivnosti praćene ubrzanim i dubokim disanjem). Potrebno je izbjegavati dodatnu izloženost zagađujućim materijama iz drugih izvora, kao što su pušenje i korišćenje različitih hemijskih sredstava (sredstva za čišćenje, boje, lakovi, ljepila…) Osobama sa akutnim i hroničnim oboljenjima se savjetuje redovno uzimanje terapije, a u slučaju pogoršanja osnovnog oboljenja, potrebno je javiti se porodičnom ljekaru. Izbjegavati provjetravanje prostorija u ranim jutarnjim i večernjim časovima.
„Kada govorimo o mjerama zaštite od zagađenog vazduha na nivou opšte populacije, zaštitne maske se ne preporučuju za smanjenje izloženosti zagađenju vazduha. Respiratorne maske se mogu preporučiti za lica koja su profesionalno izložena zagađenju ili u vanrednim situacijama kao na primjer šumski požari ili čišćenja u slučaju katastrofa“, dodala je Rudić Grujić.
Ekološki i zdravstveni hazard bez vanrednog stanja
Jedno od pitanja na koje od grada nismo dobili odgovor, bilo je i pitanje proglašenja vanrednog stanja u danima kada je vidno zagađenje bilo i do dva puta, pa i tri, iznad tolerantne granice. Tako je javnost ostala uskraćena za odgovore i na osnovu kojih parametara je procijenjeno da nema potrebe za obavještavanjem javnosti i uvođenjem vanrednih mjera.
Banjalučani mogu pratiti podatke o kvalitetu vazduha na stranici grada, kao i na stranici Republičkog hidrometeorološkog zavoda.
„Tu objavljamo naše mjesečne i godišnje izveštaje koji se mogu i skidati. Imamo na sajtu i podatke u realnom vremenu za naših 7 mjernih stanica. Tu uvijek možete vidjeti satne podatke za sve zagađajuće materije koje mi pratimo. Mi smo institucija koja vrši monitoring i prati stanje, a gradovi bi trebalo da u svojim lokalnim zajednicama nastupaju prema javnosti na svoj način, pogotovo gradovi koji imaju i svoje lokalne mreže“, naglasio je Đajić.
Građani su stava da je bilo osnova za neku vrstu upozorenja.
„Smatram da je grad Banjaluka, kao jedinica lokalne samouprave, imao osnove da tokom prethodnih mjeseci postupa i po Zakonu o zaštiti vazduha i po njegovim podzakonskim aktima. Pošto sam tokom zimskih mjeseci boravila u gradu, nisam primijetila da je bilo šta poduzimano u cilju efektivnog provođenja propisa i jasnog upozorenja građanima na opasnost od izlaganja zagađenom vazduhu. Najgore je za mene bilo što sam obavezna da dijete vodim u školu, čak i kada je vazduh vani bio kategorisan i kao veoma nezdav i opasan“, mišljenja je advokatica Dragana Stanković, pokretačica inicijative “Mame protiv zagađenja“.
Ona je za Impuls navela da bi u takvim situacijama sva pažnja javnih vlasti i odgovorinih lica trebalo da se preusmjeri na zaštitu djece kao kategorije stanovništva koja ne mogu sama da se štite i koja potpuno zavise od postupanja odraslih osoba. Nejasno je zašto to nije urađeno.
„Takav stav odgovornih mi povređuje ljudsko dostojanstvo, koje mi Ustav Republike Srpske garantuje“, dodala je ona.
„Kada mjerni instrumenti pokažu da je vazduh opasan po život, svako ćutanje administracije je direktno ugrožavanje zdravlja. Vanredno stanje ne služi da se širi panika, već da se djeca povuku iz škola i vrtića, a radnici s otvorenog, dok se situacija ne smiri. Čekanje da vjetar odradi posao gradske uprave jednostavno nije strategija“, istakao je Dragan Ostić iz Centra za životnu sredinu iz Banjaluke.
Mjere zaštite
Grad Banjaluka je polovinom decembra prošle godine, usljed pristiska javnosti, iznio niz hitnih mjera i planova za smanjenje zagađenja vazduha.
– Filteri na dimnjacima svih individualnih i kolektivnih ložišta biće obavezni. Po utvrđivanju konačne cijene, razmotriće se mogućnost njihovog subvencionisanja.
– Strože kontrole emitera gasova, biće pojačane i inspekcije svih potencijalnih zagađivača.
– Uvođenje električnih autobusa, povećanje subvencija za javni prijevoz, smanjenje broja automobila u prometu te pooštravanje tehničkih pregleda motornih vozila.
Krajem januara ove godine iz grada su naveli da je u toku i izrada mape zagađivača, koja će biti direktan izvor informacija o pritiscima na kvalitet vazduha, a samim tim i aktivnostima koje je potrebno provesti.
Iz grada su tada istakli da pitanje kvaliteta vazduha nije političko pitanje niti pitanje koje grad može sam rješavati, već je neophodna i podrška republičkih nivoa vlasti.
S tim se slaže i Gvero. On navodi da su sve oči uprte u grad, ali i da ova situacija obuhvata jako veliki broj aktera koji treba da shvate svoju ulogu.
Što se tiče predloženih mjera, on konstatuje da neke imaju smisla, a da su neke besmislene.
Filteri na individualnim ložištima gotovo da i ne postoje. Tehnička rješenja tog tipa, iako postoje, toliko su skupa da vjerovatno koštaju više nego sav sistem grijanja u jednoj kući.
„Više od 90 % kuća se grije na klasične peći i kotlove i to znači da takvi dimnjaci nemaju nikakav ventilator. Dimnjak je dovoljno visok da ostvari pad pritiska koji istjeruje gasove vani. Kada stavite bilo kakave filtere na takav dimnjak, dimnjak se priguši, stvara se otpor koji sam dimnjak ne može savladati i dimni gasovi se vrate u kuću“, objašnjava Gvero.
On ističe utopljavanje objekata kao jednu od mjera koja bi dala rezultate.
„Ako utopljavate kuće, kao što je vanjska izolacija, promjena prozora i slično, vi ste smanjili potrebu za gorivom za 50-60 posto, nekada i više. To su mjere koje imaju smisla, a za koje masa građana nema novca, ali ta vrsta podrške bi dala rezultat. Zatim, podrška za toplotne pumpe. Strateško okretanje ka geotermalnim izvorima. Mi ležimo na geotermalnom jezeru, a već decenijama samo pričamo o tome. Urbanistički plan se podrazumijeva, ali to je smiješno, da grad ove veličine u kome se trenutno dešava eksplozija gradnje nema urbanistički plan. Ali da ima urbanistički plan, dobar dio ovih zgrada koje su sad u izgradnji ne bi bilo izgrađeno. Ali s obzirom na to da mi sve vrijeme prodajemo neku priču o nacionalnim interesima, pri tome zanemarujemo upravo interes tog običnog čoveka i ovo su rezultati te priče“, konstatuje Gvero i dodaje da treba donijeti vrlo jasnu odluku hoće li se društvene okolnosti i dalje gurati u pravcu interesa krupnog kapitala ili u pravcu opšteg interesa svih građana ovog grada i da je to politička odluka.
Foto: Impuls
Iz Instituta za javno zdravstvo RS naveli su kako je potrebno nastaviti i intenzivirati akciju za smanjenje emisija zagađivača vazduha na nivou donosilaca odluka i promovisati lične aktivnosti za smanjenje ili ograničavanje dnevne izloženosti.
„Dugogodišnje prisustvo aerozagađenja, naročito u zimskim uslovima zahtijeva multidisciplinaran i multisektorski pristup na više nivoa (tehničko-tehnološke mjere, regulatorne mjere, urbanističke mjere) s ciljem prevencije nastanka epizoda aerozagađenja“, istakli su iz instituta.
Ostić navodi da bi grad trebalo da subvencionira prelazak na toplotne pumpe ili nova kućna ložišta na pelet.
„Grad treba da plati ljudima prelazak s uglja i drva na toplotne pumpe ili pelet, ali ne simbolično, već u ozbiljnom procentu. Ako subvencija pokriva samo mali dio, prosječna banjalučka porodica će radije nastaviti da loži šta stigne nego da uđe u dugove. Paralelno s tim, mora da se radi nešto na pitanju javnog prevoza. Već godinama slušamo neke priče o studijama, dok u međuvremenu ne vidimo nijednu novu autobusku liniju, ne vidimo povećan broj autobusa na ulicama, ne vidimo noćne buseve, zapravo ne vidimo ništa vizavi javnog prevoza što grad čini gradom. Uz to, ova divlja gradnja treba da se suzbije. Vidimo da se pojedina naselja dižu protiv ovakvog vida gradnje i ad hok izmjena regulacionih planova. Smanjuje se protok vazduha ako se gradi neplanski, gubimo zelene površine iz dana u dan – sve to utiče na kvalitet vazduha koji dišemo“, dodao je on.
„Prateći izjave gradskih funkcionera u medijima primijetila sam da se u njihovom narativu spominje u par navrata nabavka električnih autobusa ili tramvaja. Taj rezon me zaista zabrinjava, jer ukoliko se radi o prevoznim sredstvima na litijumske baterije, smatram da je to izmiještanje zagađenja iz jedne sfere u drugu, jer je javnost upoznata s nuspojavama rudarenja rude litijuma. Nadam se da će se pitanju otklanjanja zagađenja pristupiti uvažavajući prijedloge stručnih lica, koji su iznošeni u proteklom periodu i u javnosti“, dodala je Stanković.
Zagađenje vazduha o kojem se ne priča
Iako se zagađenje vazduha najčešće veže za zimu i ložišta, ljetno zagađenje je podjednako opasno, ali ima drugačije uzroke i manifestacije.
„Dešavalo se u nekom ljetnom periodu kad su bili vjetrovi da nam dođe saharski pijesak. Nama su analizatori detektovali pojavu i povećanje koncentracije prašine“, govori Đajić.
Gvero ističe da nam je zelenilo jedini spas od prašine, ali da je Banjaluka toliko izbetonirana da vazduh nema kuda da ide.
„Zelenilo vam je jedini spas od prašine i aerozagađenja. Čak i kad nema zagađenja, biljke igraju svoju ulogu. Mi smo prosto ovaj grad izbetonirali i zahvaljujući tome smo zatvorili pojedine zone strujanja. Mi sada imamo zone u kojima se grad nenormalno pregrijava. Znači, imate zone u kojima je praktično nemoguće funkcionisati na otvorenom u većem dijelu ljeta, posebno kada su temperature stravične“, naglašava on.
Gradovi širom svijeta sve više usvajaju strategije “odbetoniziranja“ i pretvaranja sivih zona u zelene površine kako bi se borili protiv ljetnih vrućina, zagađenja i poplava. Mnogi od ovih gradova slijede pravilo „3-30-300“, svako bi trebalo da vidi barem 3 stabla iz svog doma, imati 30 % krošnji u komšiluku i živjeti unutar 300 metara od najbližeg parka, odnosno od 5 do 10 minuta laganog hoda.
U Parizu gradska uprava pretvara trgove i asfaltirane površine u “urbane šume”. Ispred zgrade gradske uprave uklonjeno je preko 2500 kvadratnih metara betona i posađeno 150 stabala, a plan je do 2030. posaditi ukupno 170 000 stabala. U Singapuru parkovi i zeleni hodnici integrisani su u svaki dio urbane infrastrukture, a Meksiko je 1000 betonskih stubova autocesta (ukupno 60 000 kvadratnih metara) pretvorio u vertikalne vrtove koji apsorbiraju CO2 i proizvode kisik.
U Banjaluci je trenutno preko 100 aktivnih gradiliša, a zelene površine su nerijetko ispoštovane zakonom kao na slici ispod.
Foto: Impuls
Impuls