Foto: BN
Krajem februara ove 2026. godine navršile su se tri godine otkako je u Republici Srpskoj stupio na snagu Zakon o utvrđivanju porijekla imovine i posebnom porezu na imovinu.
Piše: Dr Milan Blagojević
Taj zakon Narodna skupština je donijela 10.2.2022. i objavljen je u “Službenom glasniku Republike Srpske” broj 15 od 23.2.2022. godine, ali je u članu 27. tog zakona propisano da stupa na snagu godinu dana od dana objavljivanja u navedenom službenom glasilu.
Zakonom je propisano da se u Poreskoj upravi Republike Srpske organizuje Sektor za utvrđivanje porijekla imovine i posebnog poreza, ali nikada do danas javnosti nije predočeno da li je i kakve je rezultate postigao taj sektor u utvrđivanju porijekla imovine i određivanju i naplati posebnog poreza.
Nećemo te informacije ni dobiti, zato što je taj zakon skrojen po mjeri sumnjivo bogatih pojedinaca. Zato se i na primjeru tog zakona može potvrditi istinitost spoznaje suštine svake ideologije (a i svaki zakon je to – određena ideologija) koja, kako je na izvanredan način sublimira ugledni profesor prava dr Nikola Visković, predstavlja sistem racionalnih i osjećajnih stavova kojima pojedine društvene skupine, uglavnom one bogatije i obrazovanije, objašnjavaju, vrednuju i opravdavaju najvažnije aspekte društvenog života, radi što uspješnijeg usmjeravanja ponašanja ljudi prema svojim interesima, koji se prikazuju kao opšti interesi.
Kada se ova spoznaja primijeni na zakon o kome je riječ, ne može se oteti utisku da je on formalno donesen kako bi se javnosti poslala poruka da eto oni bogati i moćni koji stvarno upravljaju procesima u Republici Srpskoj nisu to, već to oni čine iz altruističnih pobuda i u opštem interesu, da bi se od lica koja su sumnjivo stekla bogatstvo, čije porijeklo ne mogu objasniti svojim redovnim primanjima, u javni budžet naplatio poseban porez. Taj porez i sva ta ideologija zvuče još primamljivije za javnost kada se u navedenom zakonu kaže da stopa tog posebnog poreza iznosi 75% na osnovicu.
Međutim, kada se zagrebe ispod površine te ideologije i uroni u pojedine najvažnije odredbe navedenog zakona vidjeće se da je on napisan po mjeri, odnosno za interese upravo tih bogatih. Evo samo nekoliko odredbi koje to dokazuju.
Svakako da je u tom pravcu najvažnija odredba člana 13. stav 2. Zakona, kojom je propisano da Poreska uprava (njen navedeni Sektor) pokreće postupak kontrole samo ako se u prethodnom postupku “učini vjerovatnim da u najviše tri uzastopne kalendarske godine u kojima fizičko lice ima uvećanje imovine, postoji razlika između uvećanja imovine i prijavljenih prihoda fizičkog lica koja je veća od 300.000 KM”.
Drugim riječima, ako se ne radi o iznosu većem od tristo hiljada konvertibilnih maraka, nema utvrđivanja porijekla imovine.
U praksi to znači ovo. Pred očima nam se odvijaju procesi razaranja naših javnih preduzeća (Elektroprivrede, termoelektrana, Šuma Srpske i drugih) u kojima se obezvrjeđuje njihova imovina kako bi kasnije imala što nižu cijenu u privatizaciji. To se ne može raditi bez saučestvovanja pojedinaca iz političke vlasti i uprava tih preduzeća, što ima cijenu.
Dovoljno je, recimo, da u zadnje tri godine svaki od tih moćnika sebe ugradi u tome za iznos od, na primjer, 250.000 maraka, što je veliki iznos, pa da onda u naredne tri godine uradi to isto, i po navedenom zakonu neće biti podvrgnut postupku kontrole, uprkos tome što postoji razlika između tog uvećanja njegove imovine i redovnih primanja (plate), koju on ne može da objasni.
Niti država u takvim slučajevima može da dokaže nezakonito porijeklo te imovine u smislu Zakona o oduzimanju imovine koja je proistekla izvršenjem krivičnog djela, jer država nema dokaza da je izvršeno krivično djelo, bez čega ne može oduzeti imovinu. A nema ni poreske utaje, jer se to krivično djelo odnosi samo na prikrivanje ili umanjivanje zakonito stečenih prihoda, budući da ni država nema pravo da prinuđuje da joj se takvi pojedinci samoprijavljuju da su nezakonito stekli prihode.
Tako se, dakle, zakon s početka ovog teksta pretvara u svojevrsnu sigurnu luku za fizička lica čije bogatstvo je sumnjivo.
On postaje takva luka za njih i drugim svojim odredbama. Recimo, članom 23. tog zakona je propisano da sva lica koja u postupku utvrđivanja imovine i posebnog poreza dođu do podataka u vezi s tim moraju sve to da čuvaju kao poresku tajnu.
Štaviše, isti zakon u članu 22. propisuje da, ako to želi direktor Poreske uprave, lica koja se trebaju zaposliti u Sektoru za utvrđivanje porijekla imovine se, bez njihovog znanja, prije stupanja na rad podvrgavaju tajnim bezbjednosnim provjerama MUP-a Republike Srpske, kojim provjerama se podvrgavaju i tokom rada u Sektoru, kao i godinu dana od prestanka rada u Sektoru.
Nema šta, kao u najcrnja vremena hitlerizma ili staljinizma, a sve zarad zaštite interesa sumnjivo bogatih pojedinaca, čiji interesi se prikazuju kao navodno opšti interesi.
Za razliku od ovog mračnjaštva navešću primjer Finske, koji sam ostavio za kraj. U toj državi svakom njenom građaninu su dostupni podaci o prihodima svakog građanina Finske, pri čemu u toku svake godine postoji Dan poreske transparentnosti tokom kojeg država obavještava javnost koliko iznosi oporezovani prihod svakog građanina Finske.
Daleko smo mi od toga, predaleko.