Foto: Jelena Jevđenić
Posljednjih nekoliko decenija, sadržaj hranljivih materija u našim usjevima je u opadanju. Krajem 90-ih, Ministarstvo poljoprivrede SAD je otkrilo da se sadržaj vitamina C u limunima smanjio za skoro trećinu u prethodne 22 godine. Kalcijum u mrkvi, važan izvor posebno za one koji ne jedu meso, smanjio se u prosjeku za više od četvrtine. Vitamin A u bananama je smanjen za 57%. Sadržaj minerala u pšenici je opao za 20-30% od 1960-ih.
Za ovaj zabrinjavajući pad je naveden niz mogućih razloga, od novih sorti usjeva koje se uzgajaju da brže i veće rastu do većeg nivoa ugljen-dioksida u vazduhu što uzrokuje da biljke proizvode više šećera i skroba (rastu brže, ali proizvode manje hranljivih materija). Predložen je i širok spektar rješenja, od GM usjeva do sintetičkih dodataka zemljištu ili podzemnih farmi.
Jedna grupa poljoprivrednih istraživača, međutim, tvrdi da bi odgovor na smanjenje količine hranljivih materija mogao biti jednostavniji od toga: regenerativna poljoprivreda. Ovo se „fokusira na izgradnju organske materije i ekosistema u zemljištu“, kaže Frančeska Brkicc. „Pitanje je, da li to donosi više hranljivih materija?“
Njen rad, u saradnji sa Univerzitetom u Linkolnu, istražuje kako regenerativna poljoprivreda utiče na gustinu hranljivih materija. Istraživači su uzorkovali niz proizvoda i otkrili da gvožđe u kelju može biti do 22 puta veće u uzorcima sa regenerativnih farmi u poređenju sa konvencionalnim, dok je selen (antioksidans) u sušenom grašku bio osam puta veći, a folat (dobar za crvena krvna zrnca) u mrkvi do 20.000 puta veći.
„Organsko je moralo biti naša minimalna osnova, jer regeneracija nema sertifikovani standard. Ali dok se organsko kao koncept fokusira na to da se ne rade štetne stvari, ono ne precizira da radite pozitivne stvari“, kaže Brkic.
Foto: Impuls
Regenerativne farme su one koje koriste pokrovne usjeve i ispašu životinja, dok se uzdržavaju od oranja zemlje i upotrebe insekticida ili drugih pesticida.
Način na koji se tlo tretira u modernoj poljoprivredi mogao bi biti dio problema. Oranje i prekomjerna upotreba hemikalija – gnojiva, herbicida i pesticida – remete, pa čak i uništavaju mikorizne mreže tla, što tek počinjemo shvaćati, ali omogućuju biljkama da crpe hranjive materije iz zemlje.
Dr Dejvid Montgomeri, američki geolog i koautor knjige “Šta je vaša hrana jela”, kaže da nam je potrebna regenerativna poljoprivreda kako bismo ispravili greške „degenerativne“ poljoprivrede koja je pomogla u održavanju poslijeratnog porasta stanovništva, ali je pritom uništila zdravlje tla.
„Mikrobni kamiondžije i rudari u našim tlima bili su ti koji su ostali bez posla zbog konvencionalne poljoprivrede“, kaže.
„Regenerativne prakse koje tretiraju tlo kao ekosistem koji mogu vratiti te rudare i kamiondžije na posao, dodaje on.
Foto: Impuls
Montgomeri i njegova supruga, En Bikle, biologinja, proveli su 2022. godine studiju, iako u mnogo manjem opsegu, uočavajući određenu korelaciju između regenerativne poljoprivrede i veće gustoće hranjivih materija u prehrambenim usjevima u SAD-u.
Druge studije podržavaju ove nalaze. Na primjer, veliki pregled literature Univerziteta Newcastle iz 2015. godine otkrio je da bi prelazak na konzumaciju organskog voća, povrća i žitarica – i hrane napravljene od njih – osigurao dodatne antioksidanse ekvivalentne jedenju jedne do dvije dodatne porcije voća i povrća dnevno. Višegodišnji studijski okvir Bionutrient Instituta testirao je hiljade uzoraka i otkrio da je najjača pozitivna korelacija za visoku nutritivnu vrijednost biološka aktivnost i opšte zdravlje tla.
Ali druga istraživanja nisu došla do sličnih zaključaka. Pregledi agencija za standarde hrane u Velikoj Britaniji i Francuskoj pronašli su neke razlike, ali su zaključili da su one male. Pregled velikih razmjera Univerziteta Stanford takođe je otkrio da iako je neka organska hrana sadržala veći nivo minerala i hranljivih materija, a posebno fosfora, rezultati su i dalje bili veoma varijabilni, a u nekim slučajevima i beznačajni.
Regenerativna poljoprivreda ima mnogo kritičara. Mnogo manje se oslanja na mehanizaciju i agrohemikalije i može zahtijevati više ljudskog rada (stoga se često smatra manje isplativom). Takođe je podložna „ekomanipulaciji“ (sve rasprostranjenije, kako su studije pokazale) i, u kontekstu ishrane, medicinski stručnjaci kažu da već imaju dovoljno izazova da natjeraju svoje pacijente da jedu dovoljno voća i povrća bez dodatnih troškova.
Foto: Impuls
Jedan skeptik, ljekar dr Nahid Ali, primjećuje fenomen „nutritivno potiskivanje “, gdje pojedinac doživljava da hrana ima veću hranljivu vrijednost nego što zapravo ima zbog svojih održivih ili regenerativnih tvrdnji i kao rezultat toga može jesti mnogo manje.
„Ovo vjerovanje“, kaže Ali, „može dovesti do neadekvatnog unosa važnih makronutrijenata i mikronutrijenata. U svojoj praksi često viđam primjere ovakvog razmišljanja“.
Pored toga, neki naučnici koji se bave zemljištem, poput profesora Kena Gilera i njegovih kolega, smatraju da je „malo vjerovatno“ da se regenerativna poljoprivreda može primjeniti na način koji pouzdano hrani 8,3 milijarde ljudi na svijetu, a taj broj raste, dok istovremeno donosi koristi za životnu sredinu.
Montgomeri se ne slaže.
„Uvjeren sam da se regenerativna poljoprivreda može proširiti jer ne zavisi od određenih praksi ili opreme. Ono od čega zavisi je određena filozofija – ideja da gradimo zdravlje zemljišta kao sjevernu zvezdu poljoprivrede“, kaže on.
Možda je to centralna lekcija iz ovog istraživanja; potencijalno postoji slavno zlato koje se može pronaći u poljoprivrednim praksama koje poboljšavaju zdravlje zemljišta, kako za biodiverzitet, tako i za ishranu.
Kako to možemo integrisati u način na koji prehrambeni sistemi, i društvo u cjelini, već funkcionišu? „Zamislite samo šta bismo mogli da uradimo“, kaže Brkić, „kada bismo napravili nekoliko izmjena u našim praksama u zemljištu i poljoprivredi i uticaj koji bi to imalo na nas.“