Foto: CZZS
Nakon sedam dana intenzivnog terenskog rada, zvanično je završena Sedmica nauke na Uni koja je okupila više od 70 međunarodnih naučnika i studenata. Naučnici su tokom ovog perioda istraživali biodiverzitet ove rijeke i njenih pritoka sa ciljem prikupljanja argumentacije za njenu zaštitu od izvora do ušća.
Istraženo je 660 kilometara riječnog sliva Une. Rezultati Sedmice nauke biće potvrđeni i podijeljeni sa širom javnosti za nekoliko mjeseci, ali neki od nalaza već su dijelom poznati. Tako je jedan od od istraživačkih timova najvjerovatnije pronašao vrstu slatkovodnog raka koja je na ovom području posljednji put zabilježena prije više decenija, ali od tada nikada nije formalno registrovana niti proučavana.
“Ukoliko se potvrdi da je to baš ta vrsta, biće to kao da smo pronašli zmaja!”, istakao je biolog dr Dušan Jelić iz kompanije BIOTA i Hrvatskog instituta za biodiverzitet, koji je predvodio istraživanje populacije čovječje ribice i njihove rasprostranjenosti u slivu Une.
Prof. dr Gabriel Singer sa Univerziteta u Inzbruku, vodeći naučnik Sedmice nauke na Uni, je istakao da istraživači koji su dio ovog događaja sa sobom donose rigoroznu i nezavisnu nauku, ali i duboku posvećenost istraživanju i zaštiti rijeke.
“Na kraju, upravo je strast ta koja štiti rijeku. Da sam riba, želio bih da živim ovdje. Taj osjećaj odražava ono što naši nalazi potvrđuju: Una je zaista izuzetan i biodiverzitetom bogat riječni sistem. Podaci prikupljeni tokom Sedmice nauke pružaju snažnu naučnu osnovu za zaštitu Une od izvora do ušća“, naglasio je prof. dr Singer.
U slivu rijeke Une postoje trenutno Nacionalni park Una i Park prirode Una, a na snazi je nekoliko inicijativa za parcijalnu zaštitu, međutim cilj zaštite od izvora do ušća je proglašenje jedinstvenog prekograničnog Nacionalnog parka divlje rijeke po uzoru na rijeku Vjosu u Albaniji. Ukoliko do toga dođe, biće to primjer jedinstvene saradnje ne samo dva entiteta, već i dvije države: Bosne i Hercegovine i Hrvatske.
Foto: CZZS
Sedmica nauke, kao i inicijativa za zaštitu po konceptu Nacionalnog parka divlje rijeke, pokrenuta je u okviru kampanje Sačuvajmo plavo srce Evrope. Kao ekološki dragulj unutar ovog plavog srca, prepoznata je upravo rijeka Una, poznata po jedinstvenim kraškim izvorima, sedrenim vodopadima i zdravim populacijama ugrožene mladice (Hucho hucho). Međutim, zbog nepotpune zaštite cijelog sliva, ova rijeka, kao i većina njenih pritoka i dalje su izloženi brojnim pritiscima.
Vođena principom da biodiverzitet zavisi od zdravog i nefragmentisanog riječnog sistema, ekspedicija na Uni se fokusirala na tri ključna cilja:
- dokazivanje visokog nivoa biodiverziteta u rijeci i njenim pritokama,
- mapiranje neposrednih prijetnji životnoj sredini i
- osmišljavanje koncepta budeće zaštite.
Ono što Sedmicu nauke izdvaja od konvencionalnih naučnih istraživanja jeste činjenica da naučnici koji učestvuju u istraživanjima, pored prikupljanja i analiziranja podataka, djeluju i kao nezavisni zagovornici ekosistema koje proučavaju, dajući dodatnu naučnu vjerodostojnost i ličnu posvećenost argumentima za njihovu zaštitu, navodi se u saopštenju Centra za životnu sredinu.
Ekspedicija je istovremeno poslužila kao podsticaj novoj generaciji stručnjaka za zaštitu slatkovodnih ekosistema, jer je okupila studente iz regiona i inostranstva.
Prof. dr Vildana Alibabić sa Biotehničkog fakulteta Univerziteta u Bihaću je naglasila da na ovom univerzitetu pažljivo prate rastuće pritiske na Unu – od nekontrolisanog razvoja obala do tačkastih izvora zagađenja koji postepeno narušavaju njeno zdravlje:
“Ove prijetnje ne zaustavljaju se na političkim ili geografskim granicama. Zato je ova Sedmica nauke prekretnica: konačno ukazujemo na stvarne razmjere onoga što možemo izgubiti ukoliko ne uspostavimo Nacionalni park divlje rijeka Una“.
Ulrich Eichelmann, izvršni direktor međunarodne organizacije Riverwatch koja je koordinator kampanje Sačuvajmo plave srce Evrope, objasnio je da zaštita pojedinačnih dionica rijeka nije dovoljna da bi rijeke ostale istinski žive:
“Da bismo dugoročno sačuvali njihov biodiverzitet, moramo štititi čitave riječne sisteme. U Evropi je to danas moguće na svega nekoliko mjesta, jer je većina rijeka već značajno izmijenjena ljudskim djelovanjem. Duž Une, međutim, još uvijek postoji jedinstvena prilika da se očuva riječna mreža duga više od 660 kilometara – prilika od evropskog značaja!“
Tokom cijele sedmice, naučnike su pratili domaći i međunarodni mediji, filmske ekipe i profesionalni pripovjedači, bilježeći priče direktno sa terena i pomažući da se svijetu prenese značaj zagovaranja zasnovanog na naučnim dokazima u zaštiti živih riječnih ekosistema.
Sedmicu nauke na Uni organizovala je međunarodna organizacija Riverwatch u sklopu kampanje Sačuvajmo plavo srce u saradnji s partnerskim organizacijama u BiH.