Srbija rješava leteći pepeo iz termoelektrana, kupuju ga cementare

Foto: Freepik

Elektroprivreda Srbije (EPS) će, prema ugovorima potpisanim sa više cementara, u narednih deset godina za potrebe proizvodnje cementa prodati oko 35 miliona tona letećeg pepela, nastalog sagorijevanjem uglja u termoelektranama, čime je počelo rješavanje višedecenijskog problema nagomilavanja tog meterijala na deponijama, preneo je list Danas.

Podsjeća se da deponije letećeg pepela EPS koštaju milijarde dinara, zauzimaju dragocjeno poljoprivredno zemljište i zagađuju životnu sredinu, jer se kroz zemljište ugrožava voda, a uslijed vjetra i kvalitet vazduha, pa će se na ovaj način smanjiti njegove količine, a tim i troškovi njegovog odlaganja, kao i negativan uticaj na životnu sredinu.

Istovremeno, cementare će zahvaljujući upotrebi letećeg pepela trošiti manje energije, smanjiti troškove proizvodnje i emisiju ugljen-dioksida (CO2).

List Danas navodi da se leteći pepeo u Srbiji decenijama uglavnom odlagao na deponije, dok se u mnogim zemljama širom svijeta već pola vijeka reciklira, odnosno koristi u građevinskoj industriji, prije svega za proizvodnju cementa i betona.

EPS je do sada dugogodišnje ugovore o prodaji letećeg pepela potpisao sa kompanijama Moravacem, konzorcijumom Holcima i Eliksira, kao i sa kompanijom Titan.

Prema tim ugovorima, Moravacem će u narednih deset godina od EPS-a otkupiti 10 miliona tona letećeg pepela, odnosno milion tona godišnje.

Konzorcijum Holcima i Eliksira otkupiće ukupno 20 miliona tona, odnosno dva miliona tona godišnje, dok će kompanija Titan preuzeti pet miliona tona u istom periodu, što je oko pola miliona tona godišnje.

Iz EPS-a su za Danas naveli da su u 2024. godini zahvaljujući ovom poslu zaradili 42 miliona dinara.

Radom termoelektrana u okviru EPS-a godišnje se u prosjeku proizvede oko šest miliona tona pepela.

Kako je objašnjeno iz EPS-a, količina nastalog pepela direktno zavisi od obima proizvodnje električne energije u termoelektranama — sa većom proizvodnjom struje nastaju i veće količine pepela.

Prema podacima EPS-a, u 2023. godini iz termoelektrana je generisano 5.826.138 tona pepela, u 2024. godini 5.883.050 tona, dok je tokom 2025. godine nastalo 6.306.808 tona pepela.

Pepeo koji nastaje sagorijevanjem uglja EPS odlaže na deponijama uz odgovarajuću tehnologiju i opremu.

Iz EPS-a su naveli da, imajući u vidu da pepeo spada u kategoriju neopasnog otpada, za njegovo odlaganje ne plaćaju naknadu propisanu Zakonom o naknadama za korišćenje javnih dobara, zbog čega je kompanija tog troška pošteđena.

Međutim, EPS nije pošteđen troškova koje samo odlaganje pepela nosi sa sobom.

Državna revizorska institucija je u decembru 2019. godine utvrdila da su ukupni troškovi deponovanja pepela u periodu od 2016. do 2018. godine iznosili 9,4 milijarde dinara.

Troškovi odlaganja pepela obuhvataju investicione troškove vezane za izgradnju deponija (kaseta) i ugradnju opreme, kao i operativne troškove nastale u procesu izdvajanja, transporta i odlaganja pepela na deponijama pepela i šljake, objasnili su iz EPS-a.

Raniji podaci govore da deponije pepela i šljake u okviru EPS-a zauzimaju površinu od oko 1.600 hektara, dio toga je i poljoprivredno zemljište, dok ukupna količina pepela koja je do sada odložena iznosi oko 200 miliona tona.

Zbog smanjenja troškova, ali i zagađenja životne sredine, prodaja pepela ima veliki značaj i za EPS i za Srbiju, a naročito za mjesta u kojima se nalaze deponije pepela.

Iz EPS-a su istakli da, potpisivanje ugovora za preuzimanje pepela sa kompanijama koje proizvode građevinske materijale, za kompaniju predstavlja značajan iskorak u mjerama za unapređenje zaštite životne sredine i uvođenje principa cirkularne ekonomije.

Termoelektrane u kojima se proizvodi pepeo namjenjen daljoj prodaji su TENT B, TE Kostolac A, TE Kostolac B i TE Kolubara.

U 2024. godini pepeo je prodat preduzećima Moravacem, Lafarge, Saint-Gobain, Titan Kosjerić i Univerzum Ciglana.

U 2025. godini pepeo je prodat Holcim (Lafarge), Saint-Gobain, Moravacem, Titan Kosjerić, Univerzum Ciglana, Eliksir Zorka Hemikalija, Holcim, Duitai i Ekopar Paraćin.

U 2024. godini prodato je ukupno 264.523 tona pepela, a u 2025. godini ukupno 269.932 tone.

To je, kako su naveli iz EPS-a, značajan rast u odnosu na 2023. godinu, kada je cementarama prodato oko 168.000 tona.

Podaci za 2025. godinu se trenutno obrađuju, a u 2024. godini prihod EPS-a od prodaje letećeg pepela dostigao je 42 miliona dinara.

Pepeo se u građevinskoj industriji prije svega koristi u proizvodnji cementa, betona i gipsanih građevinskih ploča.

Postoji više primjera velikih građevina u ljudskoj istoriji za čiju izgradnju je korišćen leteći pepeo, poput Burdž Klife, najviše građevine koju je čovjek do sada ikada napravio, dok je u branu Hungry Horse, koja je još 1953. godine izgrađena u SAD, ugrađeno 120.000 tona pepela.

I najveći građevinski projekat u istoriji Danske, Most Velikog Belta, takođe je jedna od građevina u koju je ugrađen pepeo, a i u gradnji puteva širom Evrope korišćen je pepeo.