Foto: UG “Čuvari Majevice”
U Centru za kulturu Lopare prošlog petka je održana izložba najreprezentativnijih rezultata dvogodišnjeg istraživanja biodiverziteta planine Majevice, koja su sprovedena s ciljem izrade Studije za proglašenje ovog područja parkom prirode. Predstavljeni rezultati jasno ukazuju da Majevica ima sve preduslove da dobije status parka prirode, što je predviđeno i Prostornim planom Republike Srpske.
Autor: Impuls
Izložbu su organizovali članovi i saradnici Udruženja građana „Čuvari Majevice“, uz podršku lokalne zajednice, istraživača i okolišnih organizacija, a događaj je okupio građane, aktiviste i predstavnike institucija koji dijele poruku – Majevica mora biti trajno zaštićena.
Na izložbi su predstavljeni ključni nalazi terenskih istraživanja sprovedenih tokom 2024. i 2025. godine, koja su potvrdila izuzetno bogatstvo flore, faune i geološko-paleontološkog nasljeđa Majevice. Istraživanjima je dokazano prisustvo velikog broja rijetkih, endemskih i zaštićenih vrsta biljaka, gljiva i životinja, uključujući šišmiše, ptice grabljivice, vodozemce, gmizavce i brojne vrste insekata. Posebno su istaknuti nalazi značajnih šumskih ekosistema, sa vrstama poput bukve, jele, smrče, bora, ali i reliktnim i rijetkim biljnim zajednicama.
Foto: UG “Čuvari Majevice”
Predstavljeni rezultati jasno ukazuju da Majevica ima sve preduslove da dobije status parka prirode, što je predviđeno i Prostornim planom Republike Srpske. Lokalni eko pokreti podsjetili su da su još 2024. godine Ministarstvu za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS podnijeli zahtjev za proglašenje Majevice zaštićenim područjem, te da je izrada Studije zaštite ključni korak u tom procesu.
„Rezultati istraživanja jasno pokazuju da Majevica ima neprocjenjivu prirodnu i kulturnu vrijednost. Naša poruka je jednostavna, zaštita Majevice nije prepreka razvoju, već jedina garancija da će ovaj kraj imati budućnost“, istakla je Andrijana Pekić iz „Čuvari Majevice“.
Još na samom početku naučnih istraživanja, 2024. godine na Majevici, rezulatati su pokazali bogat biodiverzitet. Tada su uređena geološka, paleontološka i biološka istraživanja.
Na terenu su tada na više mjesta nađeni su fosilni ostatci morskih organizama (školjke, puževi, korali, dijelovi morskih zvijezda i sl.) koji datiraju iz perioda Panonskog mora prije 10 – 15 miliona godina i fosili biljaka koji potiču iz nekadašnjih tropskih šuma i močvara koje su bile tu prije 30-45 miliona godina.
Foto: UG “Čuvari Majevice”
Za sedam dana te godine, floristička istraživanja su pokazala prisustvo preko 300 vrsta biljaka, među kojima ima rijetkih i međunarodno značajnih vrsta. Od značajnih vrsta biljaka nađene su: tercijarne reliktne vrste poput božikovina (Ilex aquifolium), kostrike (Ruscus aculeatus i R. hypoglossum), bljušt (Tamus communis) i dr., jedna vrsta orhideje (Epipactis helleborine), ređa vrsta u flori BiH Heleocharis palustris, kao i vrste od međunarodnog značaja prisutne na CITES listi i na Anexima raznih direktiva. Na više lokaliteta nađena je alga Chara sp., (hara) koja ukazuje na jedno vrlo fragilno i rijetko stanište prioritetno za zaštitu Natura 2000 područja.
Faunistička istraživanja pokazala su prisustvo endemične grčke žabe (Rana graeca), Rosalia alpina, žaba mukač (Bombina bombina), Euplegia quadripunctata vrste koje su navedene u aneksima 2 i 4 EU Direktive o staništima i aneksu 1 Konvencije o očuvanju evropske divlje flore i faune i prirodnih staništa, nalazi se na Evropskoj crvenoj listi saproksilnih tvrdokrilaca, Prionus coriarius i Morimus asper funereus (nalaze se na Evropskoj crvenoj listi saproksilnih tvrdokrilaca) i drugi.
Prema istraživanjima Zavoda za zaštitu i korištenje kulturno-historijskog i prirodnog naslijeđa Tuzlanskog kantona, na ovom području evidentirano je oko 40 lokaliteta sa stećcima, dok se najveća nekropola stećaka u Bosni i Hercegovini nalazi upravo na Majevici, na razmeđi sela Piperi i Jablanica. Ovi nalazi dodatno potvrđuju da je Majevica prostor od izuzetne vrijednosti, ne samo za lokalnu zajednicu već i za cijelu Bosnu i Hercegovinu.
Iz Centra za životnu sredinu iz Banjaluke ističu da je zaštita ovakvog područja logičan prioritet, otvaranje rudnika litijuma svakako ne.
-Na Majevici je zabilježeno 357 biljnih vrsta od čega 5 taksona sa Crvene liste biljaka sa niskim stepenom zaštite. Nekoliko međunarodno zaštićenih vrsta šišmiša, jedna od njih je Rhinolophus ferrumequinum. Mnogi predstavnici insekata, vodozemaca i gmizavaca, od kojih određen broj sa Crvene liste ugroženih vrsta i 40 lokaliteta sa stećcima, područje sa najvećim brojem stećaka u BiH. Nećemo dozvoliti uništavanje ovog prirodnog bisera, i još jednom poručujemo da Majevica mora biti zaštićena, naveli su iz Centra za životnu sredinu.
Iz Lopara snažno je naglašena poruka lokalne zajednice da razvoj ovog kraja vide isključivo kroz održive modele; očuvanu prirodu, zdravu poljoprivredu i stočarstvo po kojima je Majevica oduvijek bila poznata, te odgovorno korištenje turističkih potencijala. Građani poručuju da odbacuju modele razvoja zasnovane na eksploataciji litijuma i drugih takozvanih kritičnih mineralnih sirovina, koji bi, kako strahuju, dugoročno ugrozili pitku vodu, zemljište, zdravlje ljudi i opstanak zajednica ovog kraja.
„Održiva poljoprivreda, stočarstvo i odgovoran turizam su modeli razvoja koji čuvaju prirodna dobra i donose dugoročnu korist ljudima. Rudarenje litijuma nosi rizike koje Majevica i njeni stanovnici ne mogu i ne smiju prihvatiti,“ naglasila je Snežana Jagodić Vujić iz Ekološkog udruženja “Eko Put” Bijeljina.
Podsjećamo da je više od šest hiljada građana iz Bijeljine, Zvornika, Lopara i Ugljevika potpisalo peticiju kojom se od Narodne skupštine Republike Srpske traži moratorijum na sva geološka istraživanja i eksploataciju ruda na Majevici. Uprkos tome što je Narodna skupština RS dva puta odbila da podrži inicijativu za zabranu rudarenja litijuma, Skupština opštine Lopare je u julu 2025. godine jednoglasno usvojila Rezoluciju o sprječavanju otvaranja rudnika litijuma na Majevici, jasno poručivši da se protivi bilo kakvim dogovorima s domaćim ili stranim investitorima.