Zeleni krovovi vraćaju prirodu u gradove: Temperatura se smanji i za 6 stepeni, pronađene nove biljne vrste

Foto: Unsplash

Za razvoj ovakvih rješenja, strpljenje je ključno jer je biljkama neophodan period prilagođavanja i sazrijevanja.

Zeleni krovovi podrazumevaju da se biljke mogu gajiti na vrhu zgrada što je efikasan način vraćanja prirode u gusto izgrađena urbana područja, gde je slobodno zemljište rijetko.

Međutim, ovo zelenilo je više od estetike.

Prema izvještaju Zajedničkog istraživačkog centra Evropske komisije (JRC), zeleni krovovi pružaju veću otpornost na klimatske uslove, povećavaju energetsku efikasnost i doprinose očuvanju urbanog biodiverziteta.

Iako u Evropi trenutno preovlađuju ekstenzivni zeleni krovovi koji su manje zahtjevni za održavanje, prekriveni otpornim i niskim biljkama, složeniji sistemi pružaju veću biološku raznovrsnost i veću društvenu vrijednost.

Takvi sistemi mogu da budu pogodno stanište za oprašivače i insekte, čime doprinose ostvarivanju nekih ciljeva predviđenih Evropskom uredbom o obnovi prirode.

Jedna od najvažnijih prednosti zelenih krovova jeste njihova sposobnost da regulišu temperaturu i upravljaju vodnim resursima.

Iskustva iz Španije

Projekat LIFE-myBUILDINGisGREEN ostvario je značajne rezultate primjenom rješenja zasnovanih na prirodi, uključujući zelene krovove, u školama u Španiji i Portugalu. Unutrašnja temperatura smanjena je za 4 do 6 stepeni, dok je potrošnja električne energije za rashlađivanje opala za više od 11 odsto.

Pored toga, ovi sistemi značajno smanjuju oticanje kišnice tokom oluja i rasterećuju gradske kanalizacione sisteme tako što upijaju padavine koje bi inače opteretile asfaltirane površine.

Danas, kao dio tima Kraljevske botaničke bašte, koordiniše projektima poput LIFE-myBUILDINGisGREEN.

“Naša misija je da vratimo prirodu u gradove i iskoristimo brojne prednosti biodiverziteta za rješavanje savremenih urbanih izazova”, objasnio je Migel Vega, dio tima Kraljevske botaničke bašte u Madridu koji koordiniše ovim projektom.

U tri odabrane škole u Solani de los Baros u Španiji, kao i u Evori i Portu u Portugal, primijenili su 19 rješenja zasnovanih na prirodi, osmišljenih da pomognu infrastrukturi da se prilagodi ekstremnim vrućinama i nepredvidivim padavinama.

“Uvođenjem zelenih krovova, živih fasada, pergola koje pružaju hladovinu i popločane površine koje propuštaju vodu, transformisali smo više od 13.600 kvadratnih metara urbanog prostora”, dodao je Vega.

Kako je istakao, rezultati nisu bili samo estetski već i transformativni.

Regulacija temperature: U pilot-projektu u Španiji temperatura površina izloženih zidova smanjena je za više od 20 stepeni Celzijusa. Unutrašnje temperature bile su niže za 4 do 6 stepeni i ostajale su ispod 27 stepeni čak i tokom najtoplijeg dijela septembra.

Energetska efikasnost: Potrošnja električne energije za rashlađivanje smanjena je za više od 11 odsto, što potvrđuje da je priroda snažan saveznik u uštedi energije.

Upravljanje vodama: Količina oticanja kišnice smanjena je sa 21,5 odsto na svega 3,37 odsto, čime je značajno rasterećen gradski sistem odvodnjavanja.

Povećanje biodiverziteta: Živi svijet se vratio u školsko okruženje. U Portu je zabilježeno više od 25 novih vrsta, a u Solani de los Baros čak 77.

Savjeti za postavljanje zelenih krovova

Vega na osnovu ovog iskustva savjetuje kako ove koristi mogu da se prenesu na bilo koju zgradu:

• Treba se usmjeriti na najizloženije tačke i fokusirati se na dijelove sa najvećom izloženošću suncu, poput fasada okrenutih ka jugu i unutrašnja dvorišta. Jednostavna puzavica na rešetkastoj konstrukciji ili pažljivo zasađeno drveće mogu obezbijediti hlad tamo gdje je najpotrebniji.
• Pratite ritam godišnjih doba: Koristite listopadne vrste jer pružaju bogatu hladovinu tokom ljeta, a zimi odbacuju lišće, omogućavajući sunčevoj svetlosti da prirodno zagrijava objekat.
• Dajte prednost lokalnoj otpornosti: Birajte izdržljive autohtone vrste prilagođene lokalnoj klimi. Dugoročni uspjeh zavisi od toga koliko je biljka prilagođena svom okruženju, a ne samo od njenog početnog vizuelnog izgleda.
• Razmišljajte cjelovito: Kombinujte sadnju sa propusnim površinama i sistemima za prikupljanje kišnice. Ovakav pristup istovremeno rješava problem toplote i upravljanja vodama, a pritom podržava lokalni biljni i životinjski svijet.
• Počnite od malih rješenja koja kasnije mogu da se prošire: Na nivou domaćinstva nema potrebe da odmah postavljate kompletan zeleni krov. Počnite sa jednostavnijim rješenjima, poput puzavica na laganim konstrukcijama ili zelenih spojeva između ploča na popločanim površinama.
• Strpljenje je ključno: Ovakvim prirodnim rešenjima je potrebno vreme da se razviju. Biljkama je neophodan period prilagođavanja i sazrijevanja.

“Pravi efekti vašeg rada postajaće sve vidljiviji i značajniji iz godine u godinu”, zaključuje botaničar.

Pozitivan uticaj na mentalno zdravlje

Osim svojih infrastrukturnih i ekoloških prednosti, zeleni krovovi donose i potvrđene zdravstvene koristi za stanovnike gradova. Jedna studija, objavljena u okviru publikacije “Science for Environment Policy”, procjenjivala je fiziološke i psihološke efekte krovnog i vertikalnog ozelenjavanja tokom izlaganja visokim temperaturama.

Koristeći senzore za praćenje srčanog ritma i moždane aktivnosti, istraživači su otkrili da izloženost zelenim krovovima značajno smanjuje toplotni stres. Kada su ispitanici provodili vrijeme u blizini vidljivog zelenila, njihov puls se usporavao, a obrasci moždanih talasa pokazivali su znake opuštenosti i bolje koncentracije.

Studija je pokazala da sam pogled na zelenilo ima snažan psihološki efekat jer se stvara osjećaj olakšanja i primjetnog hlađenja, što poboljšava raspoloženje.

Gradovi širom Evrope ove nalaze pretvaraju u konkretne urbane politike.

Primjera radi, glavni grad Litvanije, Vilnjus, koji je poneo titulu Evropske zelene prestonice za 2025. godinu, jedan je od najboljih primjera. Grad je, u okviru inicijativa ozelenjavanja postavio veliki zeleni krov površine 1.000 kvadratnih metara na plivačkom centru Lazdinaj.

Ovaj projekat pokazuje kako lokalne vlasti, uz podršku građana i namjensko finansiranje, mogu uspješno da prošire primenu rešenja zasnovanih na prirodi i time doprinesu smanjenju zagađenja vazduha i povećanju biodiverziteta.

Stručnjaci ističu da uspješno urbano ozelenjavanje zahtijeva pažljiv i dugoročan pristup. To podrazumijeva izbor otpornih autohtonih biljnih vrsta prilagođenih lokalnoj klimi, kako bi se obezbijedio opstanak ekosistema na krovu bez prekomjerne potrošnje resursa.

Iako je zelenim krovovima potrebno vrijeme da sazru i u potpunosti razviju svoje ekološke funkcije, ukupne koristi ovakvih rješenja zasnovanih na prirodi predstavljaju pouzdan put ka hladnijim, zdravijim i održivijim gradovima.

(EUpravo zato/Europa.eu)