Foto: Jelena Jevđenić
Ažurirani popis Europske crvene liste slatkovodnih riba, najopsežnije procjene u 15 godina, otkriva malo dokaza o oporavku vrsta i poziva na hitno djelovanje kako bi se zaštitila evropska vodena bioraznolikost.
Gotovo šest od deset autohtonih evropskih vrsta slatkovodnih riba sada je u visokoj opasnosti za očuvanje, prema procjeni, u kojoj je procijenjeno svih 558 autohtonih vrsta. Nalazi pokazuju da je 42 posto ugroženo izumiranjem, dok je dodatnih 18 posto klasificirano kao gotovo ugroženo, navodi se u izvještaju IUCN-a.
Upozorenje za slatkovodne ekosisteme Evrope
Slatkovodne ribe su najraznovrsnija grupa kičmenjaka na Zemlji i djeluju kao ključni indikatori zdravlja ekosistema. Pogoršanje statusa slatkovodnih riba signalizira širi pad ekosistema. Bez hitne, koordinisane akcije za rješavanje problema gubitka staništa, zagađenja, invazivnih vrsta i klimatskih promjena, Evropa rizikuje da izgubi značajan dio svog vodenog biodiverziteta u roku od jedne generacije.
„Evropske rijeke i jezera šalju jasno upozorenje: skoro dvije trećine slatkovodnih riba su ugrožene, a mnoge ne pokazuju oporavak u posljednjih 15 godina. Jačanje prikupljanja podataka, istraživanja i upravljanja zasnovanog na dokazima je neophodno za zaštitu ovih vrsta i slatkovodnih ekosistema od kojih svi zavisimo“, rekao je Metju Ford, glavni autor izvještaja i član Specijalne grupe za slatkovodne ribe Komisije za opstanak vrsta IUCN-a.
„Izvještaj još jednom dokazuje da su mjere zaštite delotvorne. Oporavak vrsta kao što je biserna riba (Rutilus meidingeri) pokazuje da kada se nauka, politika i koordinisani napori zaštite udruže, pad može biti preokrenut. Ova Evropska crvena lista bi stoga trebalo da posluži i kao poziv na buđenje i kao putokaz za kreatore politike da ubrzaju zaštitu i obnavljanje slatkovodnih ekosistema Evrope i održe snažne političke zaštitne ograde“, rekao je Boris Erg, regionalni direktor IUCN-a za Evropu.
Foto: Jelena Jevđenić
Ključni nalazi Evropskog crvenog popisa
Izrađen saradnjom više od 135 stručnjaka iz više od 30 zemalja, Evropski crveni popis slatkovodnih riba pruža naučno rigoroznu procjenu rizika od izumiranja temeljenu na dokazima. Udio ugroženih vrsta porastao je za 5% od 2011. godine, a rezultati pokazuju malo dokaza o oporavku u cijeloj regiji.
Migracijske vrste suočavaju se s posebno akutnim pritiscima. Otprilike 39% migratornih slatkovodnih riba opada, u poređenju s oko 14% nemigrirajućih vrsta – razlika koja ukazuje na razoran učinak prepreka kretanju riba poput brana.
Procjena identifikuje kraške sisteme kao najugroženije stanište, s preko 90% ugroženih staništa ribljih vrsta. Slatkovodni izvori i povremene rijeke i potoci – svaki od kojih obitava oko 54% ugroženih vrsta – također su pod jakim pritiskom. Mnogi od ovih osjetljivih sistema koncentrisani su u mediteranskoj Evropi, gdje nestašica vode i ubrzane klimatske promjene dodatno pogoršavaju postojeće prijetnje.
Uzroci opadanja populacija su mnogobrojni i često se preklapaju. Modifikacija staništa u obliku brana i drugih fizičkih barijera pogađa 69% procijenjenih vrsta, što je čini najrasprostranjenijom prijetnjom. Zagađenje utiče na više od 65% vrsta, dok invazivne vrste pogađaju 56%. Iako klimatske promjene već sada utiču na 35% vrsta, očekuje se da će njihov značaj kao uzročnika rasti u narednim decenijama, naročito u južnoj Evropi.
Pravovremeni resurs za kreiranje politika
Evropske rijeke, jezera i močvare spadaju u najvrijednije, ali i najugroženije ekosisteme kontinenta. Ova nova Evropska crvena lista slatkovodnih riba dolazi u ključnom trenutku, jer kopnene vode konačno dobijaju priznanje koje zaslužuju u globalnim i evropskim agendama za biodiverzitet. Sa nedavnim objavljivanjem Evropske strategije za otpornost voda, ovaj izvještaj nudi pravovremene smjernice kako bi se ojačala integracija pitanja biodiverziteta u napore za upravljanje vodama i njihovu restauraciju.
Nalazi pružaju čvrste naučne dokaze koji podržavaju sprovođenje Strategije EU o biodiverzitetu do 2030. godine, Uredbe o obnovi prirode i Globalnog okvira za biodiverzitet iz Kunming-Montreal-a.
Ponovljene procjene za Crvenu listu tokom vremena služe kao dugoročni indikator biodiverziteta. Poboljšanja ili opadanja u brojnosti i raznolikosti ribljih zajednica takođe se prate putem bioloških indikatora u okviru Okvirne direktive o vodama, ali Crvena lista slatkovodnih riba se specifično bavi situacijom “vrstu po vrstu”. Zbog toga su procjene u okviru Okvirne direktive o vodama (na nivou vodnih tijela) i Crvena lista slatkovodnih riba (na nivou vrsta) podjednako neophodne za osmišljavanje djelotvornih mjera obnove i ublažavanja štetnih uticaja.