Foto: Impuls
Kao da je riječ o kutiji šibica, a ne o 373,9 miliona evra, vlast u BiH se potpuno nezainteresovano ponaša prema činjenici da bismo mogli izgubiti ova ogromna sredstva, koja su nam dodijeljena u okviru Plana rasta.
Na političkoj sceni trenutno dominiraju potpuno druge teme, dok su one od krucijalnog značaja tradicionalno na marginama.
Prošlo je više od sedam dana kako je upozoreno da bismo mogli izgubiti ova sredstva, ali od tada do danas niko nije ni prstom mrdnuo.
“Zbog nedjelovanja domaćih vlasti, postoji rizik da ove godine bude izgubljeno 373,9 miliona evra iz sredstava dodijeljenih za BiH u okviru Plana rasta, pored prošlogodišnjeg smanjenja od 108 miliona evra”, rečeno je za “Nezavisne novine” iz Odjeljenja za komunikacije Delegacije Evropske unije i Kancelarije specijalnog predstavnika EU u BiH 21. avgusta 2026.
Poručili su da ponuda Evropske unije od gotovo milijardu evra za BiH kroz Plan rasta, u zamjenu za sprovođenje usaglašenih reformi, i dalje predstavlja značajnu priliku za zemlju i njene građane.
Međutim, o toj prilici se, na domaćem političkom terenu, najmanje priča. Ne iznenađuje to novinara Dejana Šajinovića, koji godinama prati teme koje se odnose na EU.
“Ne čudi me zato što je to novac koji se dobija pod strogim uslovima i strogom kontrolom, pa političari nemaju interes da ga dobiju jer ga neće moći iskoristiti za svrhe koje oni žele, nego na osnovu strogo definisanih kriterijuma”, kaže Šajinović.
Zato ih, dodaje on, na primjer, ne interesuje novac koji EU daje za izgradnju auto-puteva, iako se nude grantovi i do 40 odsto ukupne vrijednosti projekta, jer se strogo kontroliše trošenje novca, kao što je sad, na primjer, slučaj na izgradnji koridora 5c u Federaciji, gdje se evropske službe angažuju zbog sumnji za zloupotrebe.
“Zato se radije traže krediti iz izvora koji nisu EU jer su manje kontrole i veći prostor za zloupotrebe”, poručuje Šajinović.
Nedavno je i Alfred Granas, ambasador Njemačke u BiH, u intervjuu za “Nezavisne novine” komentarisao ovu tematiku. Granas je rekao da bi građani mogli da biraju političare koji će BiH stvarno voditi ka Evropi i upozorio da zbog nesprovođenja reformi novca neće biti za brojne projekte.
“Novac oduzimaju ljudima”
Da li je pravedno, upitao je Granas, ljudima ovdje oduzeti dvije milijarde maraka, odnosno oko milijardu evra? Ovih oko 300 miliona evra je, ocjenjuje, izgubljeno.
“Izgubljeno! Taj novac je mogao biti iskorišten, ali sada ga više nema. A do kraja godine prijeti gubitak još većeg iznosa. To treba zaista ponukati ljude da se zamisle: šta rade političari koji nisu u stanju da donesu te ne baš tako teške reformske odluke da bi dobili evropski novac. Oni taj novac oduzimaju ljudima u ovoj zemlji. Oduzimaju ga bolnicama, putevima, školama, penzijama i šalju ga Albaniji, Crnoj Gori i Sjevernoj Makedoniji. Ja to ne razumijem”, rekao je njemački ambasador u BiH.
Iz Odjeljenja za komunikacije Delegacije Evropske unije i Kancelarije specijalnog predstavnika EU u BiH su u izjavi za “Nezavisne novine” poručili da ponuda Evropske unije od gotovo milijardu evra za BiH kroz Plan rasta, u zamjenu za sprovođenje usaglašenih reformi, i dalje predstavlja značajnu priliku za zemlju i njene građane.
Kako su naglasili, finansijska sredstva koja je EU stavila na raspolaganje predstavljaju kombinaciju bespovratnih sredstava i izuzetno povoljnih kredita koji bi građanima donijeli konkretne koristi poput izgradnje modernih saobraćajnica, unapređenja energetske infrastrukture, poboljšanja digitalne povezanosti i otvaranja novih radnih mjesta.
Dodjela sredstava
“Mjere iz Reformske agende BiH, od čije provedbe zavisi dodjela ovih sredstava, direktno podržavaju korake kojima se osigurava napredak na evropskom putu i poboljšava kvalitet života u oblastima kao što su digitalizacija, poslovno okruženje, energetska tranzicija, obrazovanje i vještine te vladavina prava”, naglasili su oni za “Nezavisne novine”.
Kako su dodali, skorašnji navodi u javnosti o prirodi EU pomoći u okviru Plana rasta su netačni.
“Obim finansijskih sredstava dostupnih Bosni i Hercegovini je značajan i ne treba ga potcjenjivati. Primjera radi, samo komponenta bespovratnih sredstava u iznosu od 280,3 miliona evra odgovara približno jednoj trećini godišnjeg budžeta institucija BiH, dok su uslovi kreditiranja znatno povoljniji od onih po kojima se BiH u posljednje vrijeme zaduživala na komercijalnim tržištima”, kažu iz Odjeljenja za komunikacije Delegacije Evropske unije i Kancelarije specijalnog predstavnika EU u BiH.
Dodaju da o načinu na koji će BiH koristiti sredstva iz Plana rasta takođe ne odlučuje Evropska komisija.
Kakav bi tretman imala BiH
“Nakon sprovođenja usaglašenih reformi, polovina sredstava koja bi Bosna i Hercegovina primila bila bi direktno uplaćena u trezor BiH, a potom raspoređena u skladu s odlukama nadležnih organa. Kontrola javne potrošnje ostala bi u rukama nadležnih domaćih organa, uz obavezu da se sve nepravilnosti direktno prijave Komisiji. U tom pogledu BiH bi, jednako kao i ostali partneri sa zapadnog Balkana, imala tretman sličan državi članici Evropske unije”, poručili su.
Druga polovina sredstava, kako dodaju, bila bi namijenjena podršci strateškoj infrastrukturi kroz Investicioni okvir za zapadni Balkan (WBIF).
“Od 2009. godine EU je kroz WBIF osigurala više od milijardu evra bespovratnih sredstava za više od 30 infrastrukturnih projekata u Bosni i Hercegovini koji dokazano donose koristi građanima, uključujući dionice auto-puta na koridoru 5c, vjetroelektrane, projekte unapređenja energetske efikasnosti, sisteme vodosnabdijevanja i postrojenja za upravljanje otpadom”, naglasili su.
Mehanizmi zaštite
Važno je, kako dodaju, naglasiti da navedene infrastrukturne prioritete utvrđuje sama Bosna i Hercegovina, a ne Evropska komisija. Projekte u okviru WBIF-a, ističu, direktno predlažu domaće vlasti, a njihova ocjena se vrši na transparentan način i na osnovu objektivnih kriterijuma, uključujući sveobuhvatne analize troškova i koristi.
“Međutim, budući da je riječ o novcu poreskih obveznika EU, primjenjuju se standardni i opravdani mehanizmi zaštite. Iako prioritete i dalje utvrđuju domaće vlasti, projekti koji povećavaju zavisnost od fosilnih goriva više ne ispunjavaju uslove za finansiranje, u skladu s obavezujućim ciljem EU da postigne klimatsku neutralnost do 2050. godine. Postizanje klimatske neutralnosti zajednički je cilj svih zemalja na putu pristupanja i, kako su pokazali ekstremni toplotni talasi ovog ljeta, sve urgentnija realnost širom Evrope”, poručili su oni.
Pozvali su sve institucionalne lidere i političke aktere u BiH da, kako navode, djeluju brzo i odlučno kako bi u potpunosti iskoristili mogućnosti koje pruža Plan rasta, u korist građana koje predstavljaju, te ostvarili napredak u evropskim integracijama, kao strateškom cilju zemlje.