Foto: Pexels
Iako zakonski okviri zabranjuju upotrebu javnih resursa u stranačke svrhe, praksa pokazuje duboku ukorijenjenost ovog fenomena u političkoj kulturi Bosne i Hercegovine. Najveći izazov ovakvog kršenja zakona je u hroničnoj neefikasnosti institucija koje bi trebale da sankcionišu ovakve zloupotrebe.
Piše: Jelena Jevđenić
Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine (CIK BiH) u julu je izdala saopštenje kojim podsjeća nosioce izvršnih funkcija, nosioce mandata i buduće kandidate za učešće na Opštim izborima 2026. godine da su dužni poštovati odredbe Izbornog zakona BiH koje se odnose na zabranu zloupotrebe javnih sredstava i resursa.
Iz CIK-a su naveli da to podrazumijeva korištenje položaja za političku promociju, korištenje prostorija, opreme, službenih vozila i drugih javnih resursa za potrebe kampanje, uključivanje državnih službenika u aktivnosti političke promocije tokom radnog vremena, kao i promociju političkih subjekata ili kandidata na javnim događajima ili manifestacijama koje finansiraju javne institucije ili javna preduzeća.
Međutim, 31. jula Centralna izborna komisija je obustavila četiri postupka pokrenuta nakon prijava Transparency Internationala u BiH protiv partija SDA, SNSD, i pokreta “Sigurna Srpska” zbog moguće preuranjene kampanje, zloupotrebe javnih resursa i djece u političke svrhe.
Kako navode iz TI BiH bez sankcije je prošao niz tribina SDA u Travniku održavanih po osnovnim školama, iako su ti skupovi bili sporni po više osnova, što je TI BiH naveo i u prijavi. Na prvom mjestu, kantonalnim Zakonom o osnovnom školstvu zabranjeno je političko djelovanje u osnovnim školama, što znači da ovakav objekat nije ni mogao biti ustupljen stranci, dok Izborni zakon zabranjuje korišćenje prostorija javnih ustanova za predizborne aktivnosti.
Obustavljen je i postupak protiv pokreta “Sigurna Srpska” zbog kampanje “Budi u pokretu” koja se vodila putem bilborda i u kojima se promovisao predsjednik ovog pokreta Draško Stanivuković. TI BiH je prijavio da su se plaćeni bilbordi nalazili na nekoliko lokacija i nakon raspisivanja izbora, što je jasno zabranjeno Izbornim zakonom. CIK je kao odlučujući faktor prihvatio dokaz da je PSS reklamni prostor “zakupio prije raspisivanja izbora” i da se njima “poziva na pristupanje članstvu, a ne na glasanje”, čime se otvara opasan prostor za nove zloupotrebe ove vrste u narednim izbornim ciklusima i vođenje plaćene kampanje koja je izričito zakonom zabranjena.
Obustavljena je i prijava protiv Opštinskog odbora SNSD-a Ugljevik. Ova stranačka organizacija objavila je na društvenim mrežama sadržaj u kojem se navodi da će Vlada Republike Srpske za oko 80.500 učenika osnovnih škola obezbijediti besplatne udžbenike vrijedne oko 16 miliona KM.
Iako je riječ o paketu odluka Vlade i novcu iz javnog budžeta, informacija je objavljena na stranačkoj platformi i predstavljena kao rezultat politike SNSD-a. Isti odbor podijelio je i objavu Milorada Dodika o 4,5 miliona KM odobrenih za novi vrtić u Ugljeviku, uz poruku: „Naša politika je jasna i u njenom centru su porodica, djeca i stvaranje uslova za kvalitetniji život u svakom dijelu Republike Srpske“. CIK je jednoglasno obustavio i drugi postupak protiv SNSD-a, pokrenut zbog otvaranja dječjeg igrališta 7. jula u krugu Poljoprivredne škole u banjalučkom naselju Rosulje.
Prethodno su u banjalučkim naseljima dijeljeni promotivni posteri, dok su se na organizovanim druženjima pojavljivali funkcioneri SNSD-a Goran Maričić, Igor Dodik, Nikola Šobot, Željka Cvijanović i Bogoljub Zeljković.
Političkim subjektima se isplati kršiti izborna pravila
Ovaj vid zloupotrebe javnih resursa se ponavlja iz godine u godinu. Hasan Kamenjaković iz koalicije „Pod lupom“ za Impuls navodi da je zloupotreba budžetskih sredstava tokom izborne kampanje jedan od najčešće povreda izbornog zakona, ali često nedokazivo.
“Kada govorimo o zloupotrebi javnih resursa, ono što smo do sada zabilježili odnosi se uglavnom na predstavljanje vladinih projekata kao uspjeha stranke i takve slučajeve smo najčešće prijavljivali”, ističe on.
Kako dalje navodi, iako vidi određeni pomak u kažnjavaju, sankcionisanje izbornih nepravilnosti nije blagovremeno i kazne su male. Minimalna kazna je 3.000 konvertibilnih, dok je maksimalna 30.000. Međutim, prosječna sankcija koja je bila izrečena za prošle izbore je bila 6.000 konvertibilnih maraka.
“Bez obzira koliko ima prijava, to vrlo rijetko rezultira podizanjem optužnica, ali da ne govorimo o tome koliko često se donose izborne presude. Pa čak i u slučajima gdje smo imali ekstremno velik broj podignutih optužnica, poput Doboja, kao nekog odličnog primjera, mi vidimo da i nakon šest godina nemamo nikakav epilog izbornih prevara. Čak i u nekim situacijama gdje smo radili analize u periodu od 2 do 4 godine, imali smo nula dana zatvora za izborne krađe ili nekoliko novčanih sankcija koje je na kraju mogle biti otkupljene”, kaže Kamenjaković.
Iz Transparency International BiH kažu da odluke CIK-a u predmetima koje su prijavili, ukazuju na promjenu dosadašnje prakse i podizanje praga tolerancije za ove pojave koje su se u prethodnim izbornim ciklusima rigorozno kažnjavale.
“Uprkos ovakvoj praksi, TI BiH će nastaviti da prikuplja dokaze i prijavljuje slučajeve preuranjene kampanje, zloupotrebe javnih resursa i ostalih vrsta nepravilnosti, pozivajući nadležne da štite integritet samog izbornog procesa”, istakli su iz ove organizacije.
Impuls