Foto: Impuls
Novo istraživanje pokazuje da je Zemlja možda prije oko 2.000 godina ušla u period koji je trebalo da dovede do novog ledenog doba, ali da su klimatske promjene izazvane ljudskim aktivnostima prekinule taj proces i zaustavile širenje ledenih pokrivača.
Zemlju neprestano oblikuju vatra i led, i to ne samo u poetskom smislu.
Ove fizičke sile spaljuju ili oblikuju površinu naše planete vatrenim erupcijama ili nezaustavljivim kretanjem glečera, piše Science Alert.
Kada je riječ o hladnoći, Zemlja je prošla kroz najmanje pet ledenih doba, uključujući i moguće periode u kojima je čitava planeta bila prekrivena ledom ili je imala oblik takozvane „bljuzgave Zemlje“, ako zavirimo dovoljno daleko u geološku prošlost.
Zapravo, trenutno se nalazimo u jednom geološkom ledenom dobu, ali smo u toplijem međuledenom periodu, koji je počeo prije približno 11.700 godina, otprilike u vrijeme kada su mnoge krupne životinje počele da izumiru.
Ovi topliji periodi smjenjuju se sa hladnijim, ledenim razdobljima tokom kojih nastaju veliki glečeri – ono što u svakodnevnom govoru nazivamo „ledenim dobima“ i povezujemo sa vunastim mamutima i promrzlim stanovnicima pećina koji se okupljaju oko oskudnih vatri.
Novo istraživanje objavljeno u časopisu Science ukazuje na to da je sljedeće ledeno doba možda počelo prije oko 2.000 godina, ali da ga je zaustavilo globalno zagrijavanje izazvano ljudskim aktivnostima.
Istraživanje je bilo usmjereno na Loranidski ledeni pokrivač (LIS), najveću ledenu strukturu pleistocena, koja je prekrivala veliki dio sjevera današnjih Sjedinjenih Američkih Država i Kanade u periodu od pre oko 95.000 do 20.000 godina.
Na vrhuncu svog razvoja, ovaj ledeni pokrivač protezao se od Arktičkog kruga sve do Ilinoisa, prekrivajući drevne predjele slojem leda debljine do tri kilometra.
Ukupna zapremina leda mogla je da odgovara promjeni nivoa mora od oko 80 metara.
Da bi došli do ovog zaključka, istraživači su napravili hronologiju razvoja ledene kape koristeći dvije glavne vrste dokaza sačuvanih na samom lokalitetu, zasnovane na metodama određivanja starosti pomoću atoma.
Usredsredili su se na različite vrste stijena kako bi utvrdili odnos kosmogenog berilijuma-10, izotopa hemijskog elementa berilijuma. On nastaje kada kosmičko zračenje, koje potiče od ogromnih zvijezda koje eksplodiraju, dospijeva do naše planete.
Takođe su analizirali davno uginulu vegetaciju koja je postala vidljiva povlačenjem Barnsove ledene kape, kako bi izmjerili količinu ugljenika-14, blago radioaktivnog izotopa ugljenika koji se raspada predvidivom brzinom.
Kod biljaka, „časovnik“ ugljenika počinje da otkucava kada ih prekrije led koji napreduje, jer uginula vegetacija više ne apsorbuje ugljenik.
Na osnovu svih ovih podataka, istraživači su sastavili jasnu hronologiju klimatskih promjena.
Najviše temperature tokom sadašnjeg međuledenog perioda, poznatog kao holocen, možda su zabilježene pre oko 11.000 do 10.000 godina, barem u sjevernim područjima. Tome je doprinijelo pojačano Sunčevo zračenje uslijed promjena Zemljine orbite, poznatih kao Milankovićevi ciklusi.
Tokom narednih milenijuma uslijedio je trend zahlađenja, ali je Loranidski ledeni pokrivač, iznenađujuće, nastavio da se smanjuje jer se njegova površina spustila prenisko da bi mogao ponovo da raste, zbog čega njegov razvoj više nije pratio klimatske promjene.
Prije 3.600 godina smanjio se na površinu manju od današnje i ostao na tom minimumu sve do prije oko 2.000 godina.
Tek tada je počeo ponovo da se širi, što je označilo početak novog glacijalnog perioda.
Ili, preciznije, početak onoga što je moglo da postane novo ledeno doba da nije bilo uticaja porasta ljetnjih temperatura, koji je počeo šezdesetih godina prošlog vijeka, smatraju istraživači.
Prema njihovim nalazima, Barnsova ledena kapa dostigla je svoj istorijski maksimum oko 1960. godine. Međutim, antropogeno zagrijavanje tada je preokrenulo njen rast, dovevši do negativnog bilansa mase – što znači da se led tokom toplih mjeseci topio brže nego što je mogao da se obnovi tokom zime.
Od tada se njen gubitak leda „gotovo u potpunosti može objasniti porastom ljetnjih temperatura“, koje smanjuju i druge ledene kape širom kanadskog Arktika i sjevernog Atlantika, navode istraživači. To je rezultat sve većih emisija gasova sa efektom staklene bašte, koje datiraju još od oko 1750. godine.
Upravo u to vrijeme industrijska revolucija počela je značajno da zagađuje atmosferu gasovima sa efektom staklene bašte.
Sve se to dogodilo u trenutku kada je klima prolazila kroz najhladniji vijek jednog od najneprijatnijih hladnih perioda u novijoj istoriji – malog ledenog doba, čija je najhladnija faza trajala od 1780. do 1880. godine.
Ali šta nas čeka u budućnosti?
Modeli pokazuju da bi nekadašnji Loranidski ledeni pokrivač, odnosno današnja Barnsova ledena kapa, ili njihovi budući ostaci, mogli potpuno da nestanu u uslovima sadašnjeg klimatskog trenda i postanu trag izgubljenog svijeta.
„To će biti posljednji ostaci Loranidskog ledenog pokrivača, koji će zauvijek nestati“, zaključuje Jang.
„Ono što je nekada bilo izuzetno prirodna i predvidiva pojava sada je nestalo.“
Istraživanje je objavljeno u časopisu Science.