Ilustracija: AI
Kao mogući kupac solarnih elektrana u Podnovlju sve češće se pominje i firma Green Energy Podnovlje, čiji je direktor Dragan Banjac, visoki funkcioner Socijalističke partije Petra Đokića. Banjac je za Impuls potvrdio da je ova kompanija zainteresovana za kupovinu solara u Podnovlju, kada projekat bude završen.
Piše: Miljan Kovač
U slučaju “poslovnog uspjeha” kompanije “Etmax” mnogo je tajni, a javna je samo ona da sve političke veze ovog “solarnog lidera” vode prema Luki Petroviću i Petru Đokiću. Niz je “znakova pored puta” koji na ovakav zaključak ukazuju.
Kompanija “Etmax”, u vlasništvu Siniše Maksimovića, pojavljuje se u nekoliko velikih projekata solarnih elektrana u Republici Srpskoj, od Nevesinja, Gacka, Trebinja, do Podnovlja kod Doboja, koji su otvorili brojne kontroverze zbog zaobilaženja zakona ili nedostatka propisanih dozvola. Na sve proteste građana i stručne javnosti koja ukazuje na zloupotrebe, jer se solarni paneli postavljaju i na obradivoj zemlji, u naseljima i u vodozaštitnim zonama, vlast ćuti i drži stranu investitora.
Umjesto da štite zakon i interese građana nadležni često progone one koji se suprotstavljaju nezakonju. To jasno ukazuje na jako političko zaleđe investitora, koje je ovdje odavno postalo “javna tajna”.
Portal Impuls je prvi pisao o kontroverznim “Etmaxovim” projektima u Podnovlju i na Kovačicama kod Nevesinja.
Kad je Đokić čekao Ruse
Jedan od najznačajnijih primjera je solarni park na području Nevesinja, za koji je “Etmax” dobio koncesiju 2023. godine. Ugovor o koncesiji za izgradnju i korištenje solarnih fotonaponskih elektrana ukupne planirane snage 500 megavata, čija je vrijednost procijenjena na 880 miliona KM, potpisali su 31. marta te godine ministar energetike i rudarstva Republike Srpske Petar Đokić i vlasnik “Etmaxa” Siniša Maksimović. Nekoliko mjeseci kasnije, u avgustu 2023. godine, Đokić je za Impuls, koji je prvi o tome pisao, govorio o mogućnosti da ruska kompanija postane partner “Etmaxa” u ovom projektu, što se ipak nije dogodilo.
Tako je pitanje finansiranja i eventualnog ulaska stranog partnera ostalo otvoreno.
Kovačice/Foto:Impuls
Planovi za izgradnju solarnih elektrana na obradivoj zemlji u Nevesinjskom polju, uključujući i lokalitet Kovačice, izazvali su snažan otpor građana. Peticiju protiv ovih projekata potpisalo je više od 5.000 punoljetnih stanovnika opštine Nevesinje, koja po procjenama nema ni 9.000 stanovnika. Pod pritiskom javnosti skupština opštine je u februaru ove godine jednoglasno usvojila zaključke kojim je trebalo da bude zaustavljena prenamjena oko 1.100 hektara obradivog zemljišta gdje je izmjenama prostornog plana bila planirana izgradnja solarnih elektrana.
Međutim, uprkos odluci odbornika i protivljenju građana, pitanje solarnih elektrana na Kovačicama ostalo je otvoreno. Impuls je u maju pisao o informacijama da se za potrebe kompanije “Etmax” planira parcelizacija zemljišta, što je izazvalo sumnje da bi se na taj način mogli zaobići usvojeni zaključci i ograničenja za gradnju solarnih elektrana na poljoprivrednim površinama.
U avgustu smo pisali da se na Kovačicama priprema teren za buduću izgradnju, uključujući sječu višedecenijskih stabala četinara, koja su štitila voćnjake od jakih udara bure. Prema navodima sagovornika Impulsa, na terenu nije bilo vidljivih građevinskih tabli, dok su nadležni izostali s odgovorima o dozvolama za izvođenje radova.
Predstavnici Centra za životnu sredinu upozorili su da se takvim aktivnostima dovode u pitanje i odluke Skupštine opštine i jasno izražena volja građana. Od nadležnih institucija zatraženo je da utvrde činjenično stanje i javnosti predoče dokumentaciju na osnovu koje se radovi izvode.
Slučaj Kovačica tako je postao primjer sukoba između interesa investitora u obnovljive izvore energije i zahtjeva građana da se zaštite plodno zemljište, poljoprivreda i životna sredina.
Za koga “Etmax” gradi solare u Podnovlju?
Izgradnja solarnih elektrana kompanije “Etmax” na poljoprivrednom zemljištu u Podnovlju kod Doboja nastavljena je uprkos pravnim sporovima, protestima mještana i odluci Vrhovnog suda Republike Srpske, kojom je osporen upis zemljišta na Grad Doboj, a potom i njegova prodaja privatnom investitoru. Ministar Đokić u ovom slučaju nije potpisivao ugovor o koncesiji sa Sinišom Maksimovićem. Koncesija je izbjegnuta tako što je jedna velika solarna elektrana iscjepkana na 104 male. Tako će umjesto da plati koncesionu naknadu “Etmax” steći i pravo na podsticaje od naknade za obnovljive izvore energije. Tu naknadu građani plaćaju uz račune za struju.
Podnovlje/Foto:Ustupljena fotografija
Međutim ni ovaj put nije moglo bez politike.
U poslovima sa solarnim elektranama u Podnovlju sve češće se pominje i firma “Green Energy Podnovlje”, osnovana u avgustu 2025. godine, čiji je direktor Dragan Banjac, visoki funkcioner Socijalističke partije Petra Đokića.
Kao vlasnik se navodi kompanija “Green Tower Umag”. Prema podacima poslovnog registra CompanyWall, “Green Energy Podnovlje! registrovan je za proizvodnju električne energije, a poslovna adresa firme u banjalučkoj poslovnoj zoni Ramići ista je kao adresa “Etmaxa”.
Kako je pisao portal Impuls, riječ je o zemljištu poznatom kao Crkveno brdo, površine oko 28,5 hektara, koje je decenijama bilo u posjedu Zemljoradničke zadruge Podnovlje. Zadruga osporava način na koji je zemljište preneseno na grad, a potom prodato kompaniji “Etmax”.
Dodatno, gradska inspekcija utvrdila je da investitor nema ekološke dozvole za izgradnju solarnih elektrana, naloživši da ih pribavi u ostavljenom roku. Tužilaštvo BiH formiralo je predmet radi ispitivanja okolnosti prodaje zemljišta.
Mještani upozoravaju da projekat ugrožava poljoprivredno zemljište, izvorišta vode i kvalitet života stanovnika. Uprkos njihovim protestima i sudskoj odluci, radovi su se nastavili, dok spor oko vlasništva i odgovornosti nadležnih institucija ostaje otvoren.
Banjac je za Impuls potvrdio da su dvije kompanije registrovane na istoj adresi, ali je negirao da je Green Energy Podnovlje osnovan radi kupovine solarnih elektrana koje gradi “Etmax” u Podnovlju kod Doboja.
Foto: RAS Srbija
„Mi smo generalno zainteresovani za sve takve projekte u BiH koji budu potencijalno isplativi, ne samo za taj projekat u Podnovlju, ali taj projekat trenutno još je u fazi izgradnje, bar koliko ja znam i koliko imam informacije”, rekao je Banjac.
Na pitanje da li je njegova firma osnovana upravo zbog tog projekta, odgovorio je: „Za par mjeseci vidjet ćete zbog čega je napravljena firma, nije zbog Podnovlja.“
Partijske veze za mađarske solare
Drugi važan projekat je solarna elektrana SE Trebinje 1, planirane snage 73 megavata, za koju je prvobitno koncesiju dobila Elektroprivreda Republike Srpske. Projekat je planiran na Zubačkom platou kod Trebinja, a u njegovu realizaciju uključena je i mađarska kompanija “Lugos Renewables”. Za direktora SE Trbinje1 imenovan je Milutin Mastilović, jedan od najbližih saradnika Luke Petrovića, direktora Elektroprivrede RS i visokog funkcionera SNSD-a Milorada Dodika. Mastilović je na proteklim izborima bio kandidat ove stranke za Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine i član je Glavnog odbora SNSD-a.
Foto: RTRS
Nakon osnivanja preduzeća SE Trebinje 1, većinski vlasnički udio od 70 odsto preuzeo je “Lugos Renewables”, dok je ERS zadržao manjinski udio. Način prenosa vlasništva i koncesionih prava bio je predmet kritika Transparency Internationala BiH, koji je ukazivao na nedostatak transparentnosti i pitanja u vezi sa ispunjavanjem uslova za realizaciju projekta.
U ovom slučaju važna je uloga Luke Petrovića. On je 2021. godine predvodio delegaciju koja se u Budimpešti sastala s predstavnicima “Lugos Renewablesa” kako bi razgovarali o izgradnji i finansiranju elektrane.
“ETMAX” se u projektu pojavio kroz najavljenu saradnju s mađarskim investitorom. Vlasnik kompanije Siniša Maksimović izjavio je u aprilu 2024. godine za portal TrebinjeLive da su “ETMAX” i Lugos Renewables dogovorili konkretne korake za saradnju na projektu SE Trebinje 1, ali da se čekaju potrebne dozvole i saglasnosti za potpisivanje ugovora.
A od kuma unosan posao
Mediji su ranije pisali o vezama Siniše Maksimovića s braćom Vladanom i Milutinom Mastilović. Vladan je vlasnik lokalne Herceg televizije i kum Siniše Maksimovića.
Kumovskim vezama s Mastilovićima, Maksimović se javno hvali i na društvenim mrežama.
Imenovanje Milutina Mastilovića na čelo preduzeća SE Trebinje 1 otvorilo je i pitanje mogućeg sukoba interesa, s obzirom na to da je istovremeno obavljao odborničku funkciju. Transparency International BiH ukazivao je na okolnosti u kojima je Komisija za koncesije RS prihvatila izjavu direktora kao dokaz tehničke osposobljenosti preduzeća koje je, prema dokumentaciji koju je organizacija analizirala, tada imalo tri zaposlena i prihod od 800 KM.
Ovo su samo neki u nizu slučajeva u Republici Srpskoj koji ukazuju na jaku spregu političkih moćnika i biznismena, koja dodatno zna biti ojačana kumovskim ili rodbinskim vezama. U tome možda i leži tajna kako je od jednog malog biznisa “Etmax” postao lider solarne energije kome su sva vrata otvorena bez obzira na propise i zakonske prepreke.
Dejanović: Veze s ljudima iz vlasti uslov za brzi razvoj biznisa
Brz razvoj pojedinih kompanija u Republici Srpskoj, uključujući one koje posluju u oblasti energetike i građevinarstva, otvara pitanje mogućih veza privatnog kapitala i ljudi iz vlasti. Na to upozorava Momir Dejanović iz Centra za humanu politiku.
„Odavno sumnjam da je većina biznisa u Republici Srpskoj, posebno onih koji se brzo razvijaju i napreduju, povezana s određenim ljudima iz vlasti“, kaže Dejanović. On smatra da bi dubinska istraživanja mogla pokazati da su pojedini politički funkcioneri prikriveni vlasnici ili suvlasnici kompanija koje ostvaruju značajne poslovne rezultate.
Prema njegovim riječima, sumnje proizlaze i iz pitanja porijekla kapitala kojim pojedine firme brzo šire poslovanje, ali i načina na koji dolaze do poslova i tržišta.
„Jedno je razviti kompaniju i stvoriti uslove za poslovanje, a drugo je imati tržište i povoljnosti prilikom njegovog osvajanja, što te firme očigledno imaju“, navodi Dejanović.
On ističe da je Centar za humanu politiku i ranije istraživao poslove za koje se sumnjalo da su povezani s ljudima iz vlasti. Kao primjer navodi eksploataciju šljunka iz riječnih korita, tokom čijeg su istraživanja, kako kaže, posumnjali da su pojedini izvođači povezani s političkim strukturama.
„Smatram da se ne radi o nekim sitnim interesima, već o krupnim poslovima i vjerovatno podjeli profita koji te firme ostvaruju“, kaže Dejanović.
Govoreći o posljedicama takvih odnosa, upozorava da oni mogu ograničiti mogućnost ravnopravnog poslovanja i razvoja preduzetništva.
„Nemate mogućnost da slobodno razvijate biznis bez veza s politikom“, ističe Dejanović.
Impuls