Foto: Impuls
Evropske šume gube više biomase nego što se ranije mislilo, a poremećaji poput suše i štetočina uzrokuju sve veće gubitke u nekim od najstarijih šuma u Evropi. Ova situacija se znatno pogoršala od 2018. godine.
Ovo su nalazi studije objavljene u časopisu Nature Geoscience. Istraživanje, koje je podržala inicijativa Evropske svemirske agencije (ESA), otkrilo je da su gubici biomase naglo porasli nakon 2018. godine, jer suše, oluje i pojave insekata sve više pogađaju neke od najstarijih i najbogatijih biomasom šuma centralne Evrope.
Studiju je podržala Inicijativa ESA za klimatske promjene kroz njen projekat RECCAP-2, međunarodni poduhvat koji koristi satelitske skupove klimatskih podataka za podršku Globalnom pregledu stanja u okviru Pariskog sporazuma.
Po prvi put, naučnici su kvantifikovali koliko se biomase gubi zbog šumskih poremećaja širom Evrope, umjesto da samo mjere pogođenu površinu. Otkrili su da se, za svaki hektar poremećene šume, 46% više biomase gubi od 2018. godine.
Evropske šume pokrivaju oko 39% njene kopnene površine i skladište 10,6 milijardi tona ugljenika u nadzemnoj biomasi, na primjer u svom lišću, granama i stablima. Ovo je jedna od najvećih kopnenih zaliha ugljenika u Evropi. Međutim, između 1985. i 2023. godine, poremećaji poput šumskih požara, štetočina i sječe šuma prouzrokovali su procijenjeni ukupni gubitak od 6,5 milijardi tona nadzemne biomase širom Evrope, iako je značajan dio ovih gubitaka od tada nadoknađen ponovnim rastom šuma.
Decenijama, naučnici su procjenjivali uticaj šumskih poremećaja mjerenjem površine pogođenog zemljišta. Ali sama površina ne kvantifikuje tačno gubitke biomase. Na primjer, šumski požar može da zahvati veliko područje otvorene, žbunaste mediteranske šume, a da pritom ukloni relativno malo biomase, dok bi slično područje guste, zrele šume pretrpjelo daleko veće gubitke.
Foto: Impuls
Koliko biomase se zapravo gubi?
Ova studija je prva koja mjeri ne samo gdje su evropske šume izgubljene, već i koliko je biomase nestalo zajedno sa njima – na cijelom kontinentu i tokom perioda od skoro četiri decenije.
„Ono što me je najviše iznenadilo je koliko se različito poremećaji prevode u gubitak biomase širom Evrope. Dva događaja mogu izgledati gotovo identično na mapi, a ipak imati veoma različite implikacije na količinu ugljenika uskladištenog u šumama. Do sada smo uglavnom bili slijepi na tu razliku“, rekla je Katja Kovalski, glavna autorka rada i postdoktorska istraživačica u grupi za posmatranje Zemlje za upravljanje ekosistemima na Tehničkom univerzitetu u Minhenu.
Studija kombinuje dva satelitska zapisa: godišnje mape gubitka drveća širom Evrope izvedene iz Landsat arhive i mapu biomase visoke rezolucije za 2019. godinu, koja pokazuje koliko biomase svaka šuma sadrži po jedinici površine. Preklapajući ta dva, tim je rekonstruisao koliko su biomase evropske šume zapravo izgubile, iz godine u godinu.
Rezultati otkrivaju jasan prelom oko 2018. godine, kada su jake suše pogodile zemlje širom centralne Evrope, posebno Njemačku, Češku i Poljsku. Suše su oslabile drveće i učinile ga manje sposobnim da se brani, što je izazvalo masovne epidemije evropskog smrčinog potkornjaka, koji se uvlači u koru i može da ubije odraslo drvo u roku od nekoliko nedjelja.
Dok je sječa šuma činila oko 82% gubitka biomase između 1985. i 2023. godine, preostalih 18% gubitka izazvanog prirodnim poremećajima dovelo je do naglog porasta od 2018. godine.
Šume se uništavaju brže nego što mogu da se ponovo izrastu
Druga studija, koju je takođe podržao projekat RECCAP-2, dala je komplementarne nalaze. Objavljena u časopisu National Science Review, studija je otkrila da sve veći gubitak i oštećenja šuma dovode u opasnost njihovu ulogu u ublažavanju klimatskih promjena.
Kombinovanjem nacionalnih izvještaja o šumama sa satelitskim mapama poremećaja i biomase, uključujući skup podataka o biomasi iz Inicijative za klimatske promene ESA-e, tim je projektovao kako će se vjerovatno razvijati ponor ugljenika u evropskim šumama do 2030. godine. Otkrili su da je kapacitet evropskih šuma da apsorbuju i skladište ugljenik vjerovatno smanjen za 39% u periodu od 2010. do 2030. godine. To je zbog uništavanja koji daleko nadmašuju sposobnost šuma da se prirodno oporave i ponovo izrastu.
„Evropa može povećati površinu šuma, ali i dalje gubi kapacitet ponora ugljenika. Pravo pitanje je da li rast i oporavak mogu da prate uništavanje i sječu. Trenutno ne mogu – a zatvaranje tog jaza znači drugačije upravljanje našim šumama, prije svega manjom sječom jer prirodni poremećaji nastavljaju da rastu“, napominje Filip Sije iz francuske Laboratorije za klimatske i ekološke nauke, koautor studije Nacionalnog naučnog pregleda i glavni naučni rukovodilac projekta RECCAP-2 Evropske svemirske agencije (ESA).