Foto: SvenSimon/F. Hoemann
Kritičari optužuju određene vodeće svjetske firme, koje se bave fosilnim gorivima, za sabotiranje akcija usmjerenih ka kontroli klimatskih promjena.
Samo 32 kompanije za fosilna goriva bile su odgovorne za polovinu globalnih emisija ugljen-dioksida koje su izazvale klimatsku krizu 2024. godine, što je manje u odnosu na 36 godinu ranije, otkriva novi izvještaj.
Saudi Aramko je bio najveći zagađivač pod kontrolom države, a EksonMobil je bio najveći zagađivač u vlasništvu investitora. Kritičari su optužili vodeće kompanije za fosilna goriva da „sabotiraju klimatske akcije“ i da su „na pogrešnoj strani istorije“, ali su dodali i da se podaci o emisijama štetnih materija sve više koriste da bi se kompanije pozvale na odgovornost.
Državni proizvođači fosilnih goriva činili su 17 od 20 najvećih emitera u izvještaju Carbon Majors, za koji autori kažu da naglašava političke prepreke u rješavanju problema globalnog zagrijavanja. Svih 17 kontrolišu zemlje koje su se protivile predloženom postepenom ukidanju fosilnih goriva na samitu UN o klimi COP30 u decembru, uključujući Saudijsku Arabiju, Rusiju, Kinu, Iran, Ujedinjene Arapske Emirate i Indiju. Više od 80 drugih zemalja podržalo je plan postepenog ukidanja.
Saudijski Aramko je bio odgovoran za 1,7 milijardi tona ugljen-dioksida. Da je Aramko država, bio bi peti najveći zagađivač ugljen-dioksidom na svijetu, odmah iza Rusije. Proizvodnja fosilnih goriva kompanije EksonMobil dovela je do emitovanja 610 miliona tona ugljen-dioksida – i on bi (kao država) bio deveti najveći zagađivač, ispred Južne Koreje.
Od kratkog zastoja tokom pandemije koronavirusa, kontinuirano sagorijevanje fosilnih goriva dovelo je do toga da emisije ugljenika nastavljaju svoj godišnji rast do rekordnih nivoa svake godine.
Emisije bi morale da padnu za 45% do 2030. godine kako bi se ispunio cilj Pariskog sporazuma o toleranciji povišene temperature u maksimumu za 1,5 stepeni Celzijusa, što je cilj koji se sada čini skoro pa nemogućim.
Ali ograničavanje prekoračenja je od vitalnog značaja, kažu stručnjaci, jer svaki dijelić stepena zagrijavanja pogoršava klimatske uticaje na zajednice.
Emet Koner iz istraživačkog centra InfluenceMap, koji je vodio izvještaj, rekao je: „Svake godine, globalne emisije se sve više koncentrišu među sve manjom grupom proizvođača sa visokim emisijama, dok ukupna proizvodnja nastavlja da raste”.
Nedavna spajanja u naftnom sektoru uključuju kupovinu kompanije Pioneer Natural Resources od strane ExxonMobil-a i kupovinu kompanije Hess od strane Chevron-a.
Dominacija i sabotaža
Cepora Berman iz Inicijative za sporazum o neširenju fosilnih goriva rekla je: „Ova najnovija analiza potvrđuje surovu stvarnost: moćna, koncentrisana grupa korporacija za fosilna goriva ne samo da dominira globalnim emisijama, već aktivno sabotira klimatske akcije i slabi ambicije vlada”.
Inicijativa ima za cilj da ostvari međunarodnu saradnju koja će zaustaviti širenje korišćenja i proizvodnje fosilnih goriva i započeti prelaz sa uglja, nafte i gasa ka drugim zelenim izvorima energije. Berman je rekao da je aprilski sastanak u Kolumbiji, na kojem su prisustvovali predstavnici 80 zemalja koje podržavaju postepeno ukidanje fosilnih goriva, bio ključni korak ka obezbjeđivanju održive budućnosti.
„Najnoviji podaci o velikim kompanijama iz petro-industrije još jednom pokazuju da su veliki emiteri na pogrešnoj strani istorije. Dok čista energija i elektrifikacija već dobijaju skoro dvostruko veća ulaganja od fosilnih goriva širom svijeta, velike kompanije iz industrije koja emituje ugljen-dioksid, drže se zastarjelih, zagađujućih proizvoda. Ali podaci pružaju i vrstu alata onima koji žele da u borbi protiv zagađenja, koriste naučno potkrepljena rješenja i odgovornost”, izjavila je nekadašnja šefica UN odeljenja zaduženog za klimatske promjene Kristijana Figeres.
Baza podataka Carbon Majors bila je osnova za nedavnu analizu koja je direktno povezala emisije ugljen-dioksida iz najvećih svjetskih kompanija za fosilna goriva sa desetinama smrtonosnih toplotnih talasa koji bi inače bili praktično nemogući. Podaci su takođe omogućili drugoj studiji da pripiše bilione dolara ekonomskih gubitaka povezanih sa ekstremnim vrućinama pojedinačnim kompanijama za fosilna goriva.
Baza podataka je takođe pružila dokaze iz prakse u nekim sudskim slučajevima, kao što je slučaj „Ljiuja protiv RVE“, značajan njemački proces u parnici za klimatske promjene. Navedeni su i primjeri zakona o klimatskim superfondovima u Njujorku i Vermontu, koji zahtijevaju od velikih kompanija za fosilna goriva da plaćaju projekte zaštite građana od klimatskih uticaja kao što su poplave i ekstremne vrućine.
„Dokazi se samo gomilaju. Međunarodni sud pravde i sudovi širom svijeta sve više povezuju proizvodnju fosilnih goriva i uništavanje klime, jasno stavljajući do znanja da veliki zagađivači moraju postepeno da ukinu fosilna goriva i da plate za zagađenje. A kada su činjenice jasne i zakon jasan, mora uslijediti i odgovornost”, istakla je Rebeka Braun, šefica Centra za međunarodno ekološko pravo.
Saudi Aramko je odbio da komentariše navode, a ni EksonMobil nije odgovorio na zahtijev za komentar koji su uputili novinari Gardijana, prenosi rts.