Foto: Jelena Jevđenić/Impuls
Najnoviji izvještaj Evropske komisije o napretku BIH za 2026. godinu, u Poglavlju 27 „Životna sredina i klimatske promjene“, pokazuje da je BiH u oblasti ekologije i klime ostala u “statusu kvo“.
Piše: Jelena Jevđenić
Sveukupna ocjena je da su zakoni neusklađeni, ignorisanje preuzetih obaveza i nedostatak koordinacije i krovnih strategija na državnom nivou.
Bosna i Hercegovina je tek u ograničenoj mjeri uskladila svoje osnovno zakonodavstvo u oblasti životne sredine sa standardima Evropske unije.
Centar za životnu sredinu iz Banjaluke i Aarhus centri u BiH, godinama prate implementaciju napretka u Poglavlju 27 Bosne i Hercegovine ka Evropskoj uniji i do sada su uradili 3 izvještaja.
Ratko Pilipović, pravnik Centra za životnu sredinu, koji je bio koordinator u pisanju ovih izvještaja za Impuls kaže da je u horizontalnom zakonodavstvu na nivou Republike Srpske, a i na nivou Federacije, usvojena INSPIRE direktiva, odnosno donesen je pravilnik za objedinjavanje svih informacija vezanih za životnu sredinu na jednom mjestu.
„Što se tiče dugih stvari u horizontalnom zakonodavstvu Poglavlja 27, znam da su se s mrtve tačke pokrenule stvari kada je u pitanju krivična odgovornost“, kaže on.
U izvještaju se dalje navodi da se ključne strategije ne sprovode, a propusti su vidljivi i u procjenama uticaja na životnu sredinu (EIA i SEA).
BiH treba da obezbjedi kvalitet pripreme i sprovođenja investicija u zaštitu životne sredine – uključujući transparentnost procedura, navodi se u izvještaju.
„Činjenica je da su iz godine u godinu postupci sve manje transparentnosti i od javnosti se kriju odluke koje vlasti donose. To se posebno odnosi na istraživanja kritičkih mineralnih sirovina“, navodi Pilipović.
Vazduh i otpad: Nedostatak krovnih strategija na nivou BiH
Kada je riječ o kvalitetu vazduha, BiH treba da razvije strategiju na nivou cijele zemlje kako bi se sistematski i efikasno borila protiv zagađenja vazduha. Ključni korak u toj borbi je uspostavljanje koordinisane i funkcionalne mreže za praćenje kvaliteta vazduha na nivou cijele zemlje.
U oblasti upravljanja otpadom, navodi se da BiH treba da usvoji strategiju na nivou cijele zemlje, fokusirajući se na zahtjeve okvirne strategije za otpad, cirkularnu ekonomiju, Strategiju EU za plastiku i Direktivu o plastici za jednokratnu upotrebu.
Upravljanje vodama: Fragmentisani propisi i rizik od poplava
U dijelu izvještaja o kvalitetu voda, piše da nedostaju dosljedna i usklađena strategija na nivou cijele zemlje, kao i održiv plan ulaganja u upravljanje vodama i urbanim otpadnim vodama.
-Ne postoji zakonodavstvo na državnom nivou koje reguliše upravljanje vodama, a usklađivanje sa pravnom tekovinom EU je veoma fragmentisano, naglašeno je.
Prema izvještaju, neophodno je usvojiti konkretne planove za sprovođenje zakonodavstva EU koje se odnosi na vodu za piće, urbane otpadne vode i upravljanje rizikom od poplava.
Ističe se da Bosna i Hercegovina treba da usvoji krovni izveštaj o planovima upravljanja riječnim slivovima, planovima za opasnosti i rizike od poplava, kao i revidirani akcioni plan za zaštitu od poplava i upravljanje rijekama.
Pilipović dodaje da je stanje s upravljanjem voda nesređeno iz razloga što ne postoji strategija na državnom nivou.
„U toj oblasti stanje je sistemski neuređeno. Korita se uređuju tako što se nekontrolisano eksploatišu prirodni resursi. Vađenje šljunka se definiše kao čišćenje korita, a u praksi vidimo prekomjerno vađenje jer nema stalnog nadzora na terenu. I to je samo jedan mali segment nepravilnosti u oblasti voda“, naglašava Pilipović.
Ratko Pilipović – Foto: CZZS
Neophodna uspostava mreže „Natura 2000“
Kada je u pitanju zaštita prirode, Bosna i Hercegovina treba da usvoji listu potencijalnih područja u okviru mreže „Natura 2000”, kao i prateće propise za njihovu primjenu, te da uspostavi sistem za praćenje biodiverziteta.
-Neophodno je u potpunosti sprovesti Konvenciju o međunarodnoj trgovini ugroženim vrstama divlje faune i flore (CITES) i pripremiti zakonodavstvo za ratifikaciju Nagojskog protokola uz Konvenciju o biološkoj raznovrsnosti iz 1992. godine, kako bi postala njegova potpisnica, stoji u izvještaju.
Japage, Kupres – Foto: Jelena Jevđenić/Impuls
Veliki zagađivači oslobođeni normi
Što se tiče kontrole industrijskog zagađenja i upravljanja rizicima, potrebno je ratifikovati Protokol o registrima ispuštanja i prenosa zagađujućih materija (PRTR) uz Arhusku konvenciju. Bosna i Hercegovina treba da obezbjedi sprovođenje svog nacionalnog plana za smanjenje emisija (NERP) i da uskladi svoje propise sa direktivama EU o industrijskim emisijama, ekološkom obilježavanju, sistemima upravljanja zaštitom životne sredine i provjere.
Podsjećamo, Bosna i Hercegovina je potpisala protokol još 2003. godine i potrošila značajna evropska sredstva za uspostavljanje ovog sistema, ali ga na državnom nivou još uvijek nije zvanično ratifikovala.
Pilipović ističe da uspostava PRTR protokola još se nije pomjerila s mrtve tačke, i da iako ima naznaka da se podaci prikupljaju, jedinstvene baze još uvijek nema.
„Najveći problem je što najveći zagađivači ne dostavljaju informacije, a nažalost u RS su pravilnikom oslobođeni da se drže propisanih normi“, dodaje on.
TE Ugljevik
Kada je riječ o hemikalijama, u izvještaju piše da zemlja treba da obezbjedi usklađivanje sa propisima EU koji se odnose na registraciju, evaluaciju, odobravanje i ograničenje hemikalija (REACH), klasifikaciju, obilježavanje i pakovanje supstanci (CLP), kao i na biocidne proizvode (BPR), te da odredi nadležne organe. Bosna i Hercegovina još uvijek treba da sprovede Roterdamsku konvenciju o prometu opasnih hemikalija, čija je ona potpisnica. Nije ostvaren napredak u pristupanju Minamata konvenciji o živi.
Takođe, usklađenost nije postignuta ni u oblasti buke u životnoj sredini.
Klimatske promjene
Tokom izvještajnog perioda nisu preduzeti značajni koraci u oblasti klimatskih promjena. Bosna i Hercegovina treba da usvoji zakon o klimi na državnom nivou, kao i dugoročnu strategiju za klimu na nivou cijele zemlje, koja će biti u skladu sa ciljem EU o postizanju klimatske neutralnosti do 2050. godine.
-Bosna i Hercegovina mora pod hitno uvesti sistem praćenja emisija (MRVA) kako bi omogućila oporezivanje ugljenika i uskladila se sa EU sistemom trgovine emisijama (ETS). Od ključnog značaja je i hitno usvajanje Nacionalnog energetskog i klimatskog plana (NECP), kao i usklađivanje zakona koji regulišu štetne gasove, šumarstvo (LULUCF) i ekološke standarde u drumskom saobraćaju. Pored toga, BiH mora bez odlaganja dostaviti UN-u nove, ambicioznije ciljeve za smanjenje globalnog zagrijavanja (NDC), te značajno ojačati institucije i podići svijest javnosti o klimatskim promjenama, navodi se u izvještaju.
Impuls