Foto: Impuls
Studija 862 evropska grada otkrila je nedostatak adekvatnog pristupa zelenim površinama. Takođe ističe i geografsku razliku uzrokovanu klimom i jasnu socioekonomsku podjelu.
Nova procjena pristupa zelenim površinama u urbanim područjima naglašava potrebu da se priroda vrati u evropske gradove, što je neophodno za održivi život u gradu.
Rezultati pokazuju da samo mali dio, manje od 15% evropskog gradskog stanovništva, ima koristi od punog principa ozelenjavanja „3-30-300“, smjernica o gradskom šumarstvu i ozelenjavanju koje sada široko koriste javne vlasti i međunarodne organizacije. Princip ozelenjavanja zagovara da se iz svake kuće vide 3 drveta, da u svakom naselju ima 30% pokrivenosti krošnjama drveća i da se živi u krugu od 300 metara od visokokvalitetne zelene površine.
Istraživanje, objavljeno danas u časopisu Nature Communications, otkriva da 13,5% proučavane populacije živi u potpunosti u skladu sa ovim kriterijumima, dok 21% živi u područjima koja ne ispunjavaju nijedan od tri kriterijuma.
Studiju je sprovela Evropska komisija u saradnji sa Univerzitetom u Kopenhagenu. Korišćeni su satelitski snimci visoke rezolucije i socioekonomski podaci. Rezultati takođe otkrivaju oštar „zeleni jaz“ gdje bogatija naselja uživaju u znatno većem nivou pokrivenosti drvećem i blizini prirode nego područja sa nižim prihodima.
Princip 3-30-300
Urbane zelene površine značajno poboljšavaju kvalitet života ublažavanjem stresora iz životne sredine kao što su visoke temperature, toplotna ostrva, buka i loš kvalitet vazduha, a istovremeno podstiču zdravlje i socijalno blagostanje. Međutim, brza urbanizacija često ugrožava ova vitalna područja, pogoršavajući socioekonomske razlike u pristupu gradskom zelenilu.
Nadograđujući se na posvećenost Evropskog zelenog plana zelenoj tranziciji, EU aktivno promoviše urbano ozelenjavanje kroz ključne inicijative poput Sporazuma o zelenim gradovima i pravno obavezujuće Uredbe o obnovi prirode. Potonja nalaže gradovima EU da spriječe gubitak zelenih površina i drveća do 2030. godine, demonstrirajući kontinuirani rast nakon toga.
Paralelno sa ovim političkim inicijativama, pravilo 3-30-300 – koje je predložio Institut za rješenja zasnovana na prirodi – pojavilo se kao praktična referentna vrijednost za urbano šumarstvo. Fokusira se na doprinose urbane prirode zdravlju, blagostanju i prilagođavanju klimatskim promjenama.
Urbano stanovništvo je poraslo u prosjeku za 16% u periodu 2010-2020, dok su se gradovi proširili za 2,3 posto. S obzirom na to da su zelene gradske površine i gustina drveća smanjene za 0,3posto i 1, posto, napori da se sprovede pravilo 3-30-300 postaju još važniji.
Foto: Impuls
Zeleni jaz
Ispunjavanje pravila 3-30-300 značajno varira širom kontinenta zbog klimatskih i ekonomskih faktora. Geografski gledano, najviše stope usklađenosti koncentrisane su u Skandinaviji, Njemačkoj i Poljskoj – posebno u gradovima poput Helsinkija (57%), Hamburga (55%) i Krakova (47%). Nasuprot tome, gradovi južne Evrope poput Atine (3,3%), Palerma (1,9%) i Kordobe (1,0%) pokazuju znatno niže poštovanje.
Ova podjela između sjevera i juga vjerovatno odražava klimatski gradijent: vlažna okruženja sjeverne Evrope prirodno podržavaju vegetaciju koju zahtijeva pravilo, dok sušna klima Mediterana znatno otežava postizanje ovih ciljeva bez intenzivnog upravljanja.
Pored klime, raspodjela zelenih površina je takođe pitanje pravičnosti. Studija je pokazala da gradovi sa višim BDP-om po glavi stanovnika (BDPc) generalno obezbjeđuju više zelenih površina. Za gradove u kategoriji sa najnižim BDP-om, srednji udio stanovništva koje ispunjava pravilo 3-30-300 ostaje ispod 10 posto, dok gradovi u kategoriji sa najvišim BDP-om pokazuju znatno višu početnu vrijednost, sa srednjim vrijednostima koje dostižu približno 15 do 20 posto, a najuspješniji izuzeci prelaze 45 posto ispunjenja.
Ovi podaci potvrđuju „zeleni jaz“ gdje najbogatiji gradovi centralno-sjeverne Evrope imaju otprilike dvostruko veću vjerovatnoću da ispune ove standarde šumarstva u poređenju sa gradovima sa nižim prihodima na jugu i istoku Evrope. Štaviše, analiza finih razmjera koja koristi podatke o raspoloživom dohotku (sa rezolucijom od 200 m do 1 km) otkriva jasnu pozitivnu korelaciju: širom Evrope, stanovnici gradova sa višim raspoloživim dohotkom imaju tendenciju da žive u područjima sa znatno većim pristupom prirodi.
Strateške preporuke
Postizanje ciljeva 3-30-300 u gusto izgrađenim gradovima sa složenim istorijskim rasporedom predstavlja značajne izazove. Da bi se ovo prevazišlo, balansiranje konkurentskih načina korišćenja zemljišta zahtijeva pažljivo planiranje, inovativno lociranje parkova i posvećenost očuvanju i proširenju gradskog zelenila.
Prigradske šume treba da budu prioritetne zbog njihovog kapaciteta da ublaže efekat gradskog toplotnog ostrva i poboljšaju kvalitet vazduha. Programi sadnje drveća takođe moraju biti prošireni na privatno zemljište i stambena područja koja zajedno predstavljaju ogromnu, često nedovoljno iskorišćenu površinu za rast krošnji. Održivi transport bi mogao da oslobodi urbani prostor koji se obično koristi za puteve i parkinge.
U gusto naseljenim urbanim područjima gdje je površina zemljišta ograničena, ozelenjavanje zgrada (npr. zeleni krovovi, zeleni zidovi i zelenilo balkona) trebalo bi da postane primarni fokus kako bi se obezbjedile ključne vertikalne i horizontalne površine krošnji.
Pravilo 3-30-300 nudi jasan, kvantitativan okvir. Korišćenjem ovih mapa usklađenosti, kreatori politike mogu da uporede stanje gradskog zelenila, prate napredak i razvijaju scenarije planiranja koji su društveno pravedni i obezbeđuju ravnopravan pristup prirodi za sve stanovnike.