Foto: Unplash
Dan Evrope, 9. maj, obilježava se u znak sjećanja na Schumanovu deklaraciju iz 1950. godine, temeljni dokument kojim je počelo stvaranje današnje Evropske unije.
Schumanova deklaracija objavljena je 9. maja 1950. godine i predstavljala je početni nacrt izgradnje Evropske zajednice za ugalj i čelik, čiju su okosnicu činile Francuska i Savezna Republika Njemačka, a iz koje će kasnije nastati Evropska zajednica, a potom i Evropska unija.
U Parizu, tokom obraćanja u palati Ministarstva vanjskih poslova, Robert Schuman, tadašnji ministar vanjskih poslova Francuske, predstavio je 9. maja 1950. godine prijedlog osmišljen kao način za prevazilaženje dugogodišnjih suprotnosti između dvije ključne evropske zemlje — Francuske i Njemačke — čiji su sukobljeni interesi više puta dovodili do razornih ratova.
Schumanova zamisao bila je da se usklađivanjem interesa postave temelji saradnje, a potom i zajednice višeg nivoa, pri čemu se polazilo od ekonomskog povezivanja uz jasnu namjeru da ono postepeno dobije i političku dimenziju.
Historijski gledano, francuska industrija zavisila je od uvoza uglja kojim je raspolagala Njemačka.
Bilo je potrebno i hrabrosti i dalekovidnosti da se javnosti dvije državе, koje su stoljećima bile u sukobima i iza sebe imale iskustva razornih ratova, uključujući oba svjetska rata, predstavi takva vizija.
Uz Roberta Schumana, na pripremi i oblikovanju Deklaracije radio je i Jean Monnet, a za njeno predstavljanje javnosti dobijena je saglasnost Konrad Adenauer, kancelara Zapadne Njemačke.
Zajednička inicijativa obje zemlje dobila je konkretnu formu kada je Schuman 9. maja 1950. godine predstavio prijedlog stvaranja zajednice evropskih država za ugalj i čelik.
Taj dokument, poznat kao Schumanova deklaracija, kasnije je prihvaćen kao simbolični početak procesa evropskog ujedinjenja.
Sa sličnim idejama Schuman je nastupao i ranije, posebno tokom perioda kada je predvodio Vladu Francuske 1947/48. godine. Tada je govorio o potrebi zajedničkog upravljanja resursima kao početnoj formi stvaranja zajednice koja bi u budućnosti mogla prerasti u širu političku zajednicu.
Sličan duh bio je prisutan i prilikom potpisivanja Statuta Vijeće Evrope u Londonu 5. maja 1949. godine.
Schumanova deklaracija naglašavala je potrebu „eliminacije višestoljetnih sukoba između Francuske i Njemačke“.
Istaknuto je da francuska vlada predlaže da se francusko-njemačka proizvodnja uglja i čelika stavi pod zajedničko nadzorno tijelo.
Otvorenost prema drugim evropskim državama također je odmah naglašena.
Predloženo udruživanje trebalo je omogućiti zajedničku osnovu za ekonomski razvoj, što bi, prema tadašnjim idejama, ratove među evropskim državama učinilo nezamislivim i besmislenim.
Deklaracija je naglašavala namjeru postepenog oblikovanja Evrope kao političke zajednice, sprečavanje budućih ratova i podsticanje politike mira.
Posebno je predloženo formiranje nadzornog tijela za industriju uglja i čelika kako bi se spriječili monopoli i sukobi interesa.
Kao jedan od ciljeva isticano je poboljšanje životnog standarda građana, pri čemu se taj princip nije odnosio samo na države osnivače nego je predstavljen kao opći princip razvoja i saradnje.
Načela istaknuta Schumanovom deklaracijom naišla su na pozitivan odgovor ne samo vlade Konrada Adenauera nego i Italije, Belgije, Nizozemske i Luksemburga, Schumanove rodne zemlje.
Naredni korak bio je Pariški ugovor, koji su predstavnici šest država osnivača potpisali 18. aprila 1951. godine, čime je formalno uspostavljena Evropska zajednica za ugalj i čelik.
Nakon toga uslijedili su Rimski ugovori 1957. godine, a zatim i razvoj evropskih institucija, uključujući Evropsku parlamentarnu skupštinu.
Vrijedi spomenuti da je Schuman još u ranoj fazi predlagao i stvaranje zajedničke evropske odbrambene zajednice.
Robert Schuman rođen je u Klauzenu, starom dijelu Luxembourga. Njegov otac bio je Francuz. Odrastajući u Luksemburgu, njemački i francuski jezik doživljavao je kao vlastite. Studije je prvo završio u Njemačkoj, nakon čega je otvorio advokatsku kancelariju. Uspio je izbjeći direktno učešće u borbenim jedinicama tokom Prvog svjetskog rata, iako je bio mobilisan u njemačku vojsku.
U međuratnom periodu, nakon što su Alzas i Lorena ponovo postali dio Francuske, opredijelio se za politički angažman. Bio je zastupnik regije Mozel u francuskoj skupštini do 1940. godine.
Tokom Drugog svjetskog rata hapsio ga je Gestapo, nakon čega se skrivao do završetka rata.
Ministar finansija Francuske postao je 1946. godine, predsjednik vlade 1947, ministar vanjskih poslova bio je od 1948. do 1953, a ministar pravde 1955/56. godine.
Po političkim uvjerenjima Robert Schuman (jun 1886 – septembar 1963) bio je umjereni konzervativac, uvjereni rimokatolik i zagovornik kršćanske demokratije.
Sahranjen je u crkvi u Si-Šazelu kod Metz, u Loreni. Vatikan je 1991. godine pokrenuo proces njegove beatifikacije, što je podržao i Papa Franjo 2021. godine.
Odluka da se 9. maj obilježava kao Dan Evrope — praznik kojim se podsjeća na Schumanovu deklaraciju iz 1950. godine — usvojena je tokom zasjedanja Evropskog vijeća u Milanu 1985. godine.