Foto: Wikipedia
Klimatske promjene i invazivne vrste često se proučavaju kao dvije odvojene prijetnje globalnom biodiverzitetu. Međutim, analiza odnosa i povratnih mehanizama između njih pruža potpuniju sliku o tome kako antropogeni uticaji mijenjaju i oblikuju prirodne sisteme Zemlje.
Invazivna vrsta je populacija koja se trajno nastanila u sredini koja nije njeno prirodno stanište i pri tome izaziva ekološku i ekonomsku štetu.
Vrste se veoma rijetko same šire i postaju invazivne, već ih najčešće, često nenamjerno, u nova područja unose ljudi.
Iako je tačno da samo mali dio – oko 10 odsto – unijetih (alohtonih) vrsta uspije da preživi u novom ekosistemu, a da tek oko 10 odsto od njih postane zaista invazivno, ekonomske posljedice su ogromne.
Prema procjenama Svjetskog ekonomskog foruma, ekonomska šteta koju izazivaju invazivne vrste procjenjuje se na najmanje 423 milijarde dolara godišnje, dok strane invazivne vrste imaju ključnu ulogu u čak 60 odsto zabilježenih izumiranja biljnih i životinjskih vrsta.
Smeđa drvna zmija na Guamu – primjer posljedica invazivne vrste
Međutim, posljedice širenja invazivnih vrsta daleko su obimnije. Jedan od najpoznatijih primjera uticaja pojedinačne invazivne vrste jeste smeđa drvna zmija (Boiga irregularis) na ostrvu Guam. Najvjerovatnije je na ostrvo dospjela vojnim transportom tokom pedesetih godina prošlog vijeka, nakon Drugog svjetskog rata. Do 1968. godine naselila je čitavo ostrvo, a od tada je dovela do izumiranja deset autohtonih vrsta šumskih ptica.
Posljedice nestanka ovih ptica bile su značajne. Pogođeni su domaći beskičmenjaci i oprašivači, a došlo je i do smanjenja brojnosti autohtonih biljnih vrsta. Pored ekoloških posljedica, postoje i društveni i ekonomski problemi. Osim straha stanovništva od ujeda zmija, značajne gubitke izazivaju i česti prekidi u snabdijevanju električnom energijom, jer se zmije penju na dalekovode i izazivaju kvarove.
Foto: Wikipedia
Prema najnovijim podacima, populacija smeđe drvne zmije na Guamu je u opadanju. Pretpostavlja se da je razlog to što je brojnost zmija premašila nosivi kapacitet staništa. Pored toga, studija objavljena 2005. godine u časopisu Biological Conservation ukazuje da stres izazvan prenaseljenošću i konkurencijom za hranu smanjuje reproduktivnu sposobnost ovih zmija.
I pored ovih saznanja, i dalje nije jasno da li će to dovesti do stabilizacije populacije ili bi moglo da omogući, makar privremeno, oporavak prirodnih populacija predatora na Guamu. Sa ekonomskog stanovišta, istraživanje i upravljanje populacijom smeđe drvne zmije ovu teritoriju koštaju oko sedam miliona američkih dolara godišnje.
Prijetnja okeanima
Ova kriza nije ograničena samo na kopneni biodiverzitet. Dok je povećana globalna mobilnost tokom prethodnih decenija uglavnom podsticala širenje unijetih vrsta na kopnu, veza između klimatske krize i širenja invazivnih vrsta danas je najočiglednija u vodenim ekosistemima.
Zagrijavanje okeana omogućava morskim vrstama da stvaraju migracione koridore kroz područja koja su ranije bila suviše hladna za njihov opstanak.
Foto: Jelena Jevđenić
Ukoliko je neki morski ekosistem osjetljiv na pojavu novog predatora, a većinu njegovih stanovnika čine specijalizovane vrste prilagođene veoma uskim ekološkim uslovima, posljedice mogu biti katastrofalne.
Posljednjih godina, na primjer, zabilježeno je značajno širenje invazivnih termofilnih vrsta (vrsta koje preferiraju toplije uslove) u centralnom i zapadnom dijelu Sredozemnog mora. Ovaj proces u velikoj mjeri je ubrzan plovnim putevima koje je izgradio čovjek, prije svega Sueckim kanalom.
Budućnost invazivnih vrsta
Neizvjesnosti koje donosi klimatska kriza ostavljaju mnoga pitanja otvorenim kada je riječ o budućnosti invazivnih vrsta i tome da li će se predviđena „žarišta invazivnih vrsta“ – područja posebno podložna naseljavanju novih vrsta – zaista u potpunosti razviti.
Sa druge strane, moguće je i da će toplija klima dovesti do nestanka pojedinih postojećih invazivnih vrsta, naročito na izolovanim područjima sa kojih ne mogu da se presele u povoljnije klimatske uslove.
Kako se migracije vrsta uslovljene klimatskim promjenama ubrzavaju, sve češće se postavlja pitanje same definicije „invazivne“ vrste. Ako autohtona vrsta prirodno proširi svoje stanište ka polovima ili na veće nadmorske visine, gdje ranije nije živjela, da li je treba smatrati invazivnom?
Prema sadašnjim naučnim saznanjima, takve vrste se i dalje smatraju autohtonim, osim u slučajevima kada u novom području izazivaju jasno uočljive i ozbiljne poremećaje. To podrazumijeva narušavanje prirodnih sezonskih ciklusa ekosistema ili potiskivanje postojećih vrsta koje su do tada zauzimale te lokalne ekološke niše.