Foto: Impuls
U BiH živi oko 650.000 ljudi starijih od 65 godina koji formalno raspolažu imovinom vrijednom više od 60 milijardi maraka, ali većina njih istovremeno živi na ivici siromaštva, oslanjajući se gotovo isključivo na penzije od oko 700 maraka.
Iako generacija starija od 65 godina na papiru raspolaže, uslovno rečeno, značajnom imovinom, njihova stvarna finansijska snaga je ograničena i najvećim dijelom neupotrebljiva za svakodnevni život, piše Glas Srpske.
Riječ je o “papirnatom” bogatstvu vezanom za nekretnine koje ne donose prihod i teško se pretvaraju u likvidna sredstva, što BiH svrstava među evropske zemlje s jednim od najnižih nivoa stvarno raspoloživog bogatstva u starosti.
Ovi zaključci proizilaze iz podataka Evropske centralne banke, koja u saradnji sa nacionalnim centralnim bankama analizira neto imovinu domaćinstava starijih od 65 godina. Metodologija obuhvata vrijednost nekretnina i finansijske imovine umanjenu za dugove, čime se dobija realnija slika ukupne ekonomske snage ove starosne grupe.
Prema tim podacima, prosječna neto imovina domaćinstava u evrozoni iznosi oko 110.000 evra, ali su razlike među državama izuzetno velike. U Luksemburgu starija domaćinstva raspolažu bogatstvom većim od 700.000 evra, u Austriji oko 300.000, u Belgiji oko 250.000, a u Njemačkoj približno 200.000 evra. U Italiji se bogatstvo starijih domaćinstava procjenjuje na oko 150.000 evra, u Španiji na oko 120.000, dok se u većini zemalja istočne Evrope kreće između 40.000 i 80.000 evra.
Istraživanja pokazuju da su u većini evropskih zemalja domaćinstva u kojima žive stariji od 65 godina ujedno i najimućnija, jer tokom radnog vijeka akumuliraju nekretnine, štednju i investicije, a u starost ulaze sa minimalnim dugovima.
BiH nije obuhvaćena ovim istraživanjima, pa se njen položaj može samo indirektno procjenjivati na osnovu strukture vlasništva nad nekretninama, nivoa štednje i visine penzija. Prema procjenama demografa, u BiH živi oko 650.000 ljudi starijih od 65 godina.
Istovremeno, BiH spada među evropske zemlje sa jednim od najvećih udjela stanovništva koji živi u vlastitoj nekretnini. Prema nekim ranijim podacima, devet od deset građana ove starosne dobi posjeduje stan, kuću ili drugu nepokretnu imovinu.
Uz prosječnu vrijednost nekretnine od oko 100.000 maraka, ukupna vrijednost imovine ove generacije mogla bi premašiti 60 milijardi maraka. Prema takvim indikativnim procjenama, prosječno pojedinačno bogatstvo stanovnika starijih od 65 godina u BiH kreće se između 90.000 i 120.000 maraka (45.000 – 60.000 evra), pri čemu najveći dio čini vrijednost jedne stambene nekretnine.
U poređenju sa evropskim zemljama, to BiH svrstava u grupu država sa znatno nižim nivoom akumuliranog bogatstva u starosti – gotovo dvostruko ispod zapadnoevropskog prosjeka.
Dok se u zapadnoj Evropi bogatstvo starijih mjeri stotinama hiljada evra i uključuje kombinaciju nekretnina, štednje i investicija, u BiH je ono gotovo u potpunosti koncentrisano u jednom obliku imovine, domu u kojem penzioneri žive.
Ekonomisti ukazuju da je riječ o takozvanom “papirnatom bogatstvu”, jer se najveći dio imovine odnosi na nekretnine koje ne donose prihod i ne mogu se lako pretvoriti u finansijsku sigurnost.
Dodatnu specifičnost predstavlja činjenica da je BiH, kao i većina zemalja istočne i jugoistočne Evrope, društvo sa izuzetno visokim stepenom vlasništva nad nekretninama. Dok u Evropskoj uniji oko 68,5 odsto domaćinstava živi u vlastitom stanu ili kući, u pojedinim zemljama istočne Evrope taj udio prelazi 90 odsto.
Takav model je duboko ukorijenjen i u BiH, gdje se vlasništvo nad nekretninom tradicionalno smatralo najvažnijim oblikom životne sigurnosti i porodične štednje. Za razliku od zapadnoevropskih zemalja, gdje finansijska imovina, investicioni fondovi i penzijska štednja čine značajan dio bogatstva, u BiH je kapital generacijama koncentrisan u stanovima, kućama i zemljištu.
Zbog toga veliki broj starijih građana formalno posjeduje imovinu, ali ne i finansijsku likvidnost. Penzije, koje se u prosjeku kreću oko 700 maraka, za većinu su jedini izvor prihoda, koji najvećim dijelom odlazi na hranu, komunalne troškove i zdravstvenu zaštitu. Prostor za štednju i investicije gotovo da ne postoji.
Prema riječima ekonomiste Zorana Pavlovića, tako se dolazi do paradoksalne slike. Značajan dio najstarije populacije formalno uistinu posjeduje imovinu vrijednu više desetina, pa i stotina hiljada maraka, dok istovremeno živi na ivici finansijske sigurnosti.
“U evropskim okvirima, BiH se nalazi u donjem dijelu ljestvice po bogatstvu starijeg stanovništva, iza većine zemalja Evropske unije, ali i dijela država istočne i južne Evrope. Upravo zato BiH predstavlja specifičan slučaj u Evropi, zemlju u kojoj su mnogi stariji građani vlasnici nekretnina i uslovno rečeno posjeduju značajnu imovinu, ali istovremeno spadaju u kategoriju stanovništva najizloženijeg riziku od siromaštva”, kaže Pavlović za “Glas Srpske”.
Pojašnjava i da na ovdašnjim prostorima, za razliku od nekih drugih, postoji nepisano pravilo da se mora imati neka nekretnina u vlasništvu, odnosno obezbijeđen krov nad glavom.
“Naša filozofija je, a ona važi još od, da tako kažem, Titovog vremena, da svako ima stan, kuću ili vikendicu. Ali problem je što niko ne razmišlja o nekakvim ulaganjima i ozbiljnoj štednji novca. Uglavnom se živi od ostvarene penzije. Sreća je samo što imamo ovako povoljno zdravstveno osiguranje”, istakao je Pavlović.
Dodaje i da penzioneri u BiH jesu vlasnici imovine, ali je ona u najvećoj mjeri zarobljena u kvadratima stana ili kuće i ne donosi gotovo nikakav ozbiljan prihod.
“Nažalost, za razliku od svojih “vršnjaka” u razvijenim evropskim zemljama, koji u starost ulaze sa kombinacijom nekretnina, štednje i investicija, većina ovdašnjih starijih ljudi oslanja se isključivo na skromna mjesečna primanja i pomoć porodice i onda ne treba da čudi što se BiH nalazi na samom dnu evropske ljestvice po bogatstvu ljudi koji pripadaju kategoriji 65 plus”, zaključio je ovaj ekonomista.
BiH je jedna od demografski najstarijih zemalja u Evropi. Procjenjuje se da u zemlji živi između 560.000 i 650.000 ljudi starijih od 65 godina, što čini oko petine ukupnog stanovništva. Zbog niskog nataliteta i kontinuiranog iseljavanja mladih, udio starijih nastavlja da raste.