Foto: Pixabay
Meduze prespavaju trećinu svakog dana, baš kao i mi, uprkos njihovoj nevjerovatno drugačijoj fiziologiji, pokazuje nova studija istraživača sa Univerziteta Bar-Ilan u Izraelu.
Ovo sugeriše da je porijeklo sna izuzetno drevno, jer su se naši ljudski preci odvojili od meduza (filium Cnidaria) još prije otprilike milijardu godina, prenosi 021.
Žarnjaci nemaju centralizovani mozak. Umjesto toga, imaju neuronske mreže koje se protežu duž njihovih tijela. Uprkos toj jednostavnoj neuronskoj organizaciji, primijećeno je da ove vodene plutače spavaju, baš kao i životinje koje imaju nervni sistem.
Međutim, period nepokretnosti i smanjene budnosti nosi rizike.
“Evolucija sna došla je uz velike kompromise za preživljavanje, poput smanjene svjesnosti o okruženju i povećane ranjivosti pred predatorima”, objašnjavaju hronobiolog Rafaël Agijon i njegove kolege u svom radu.
Ipak, meduze obično spavaju tokom noći kao i ljudi, a čak i drijemnu oko podneva. U međuvremenu, njihov bliski rođak, morska sasa, ima noćnu smjenu – spava tokom dana. Dakle, mora postojati snažna korist od spavanja koja nadmašuje rizike, prenosi ScienceAlert.
Primjerci meduze “naopako” (Cassiopea andromeda) i morske sase zvjezdastog izgleda (Nematostella vectensis) pokazali su povećano oštećenje neuronske DNK kada su bili uskraćeni za san – nešto što su istraživači uočili kako u laboratorijskim, tako i u prirodnim uslovima.
Štaviše, kada je njihovo spoljašnje okruženje uzrokovalo povećano oštećenje neuronske DNK, obje vrste žarnjaka su više spavale.
Otkrića sugerišu da je san možda evoluirao kao način da zaštiti ćelije od oštećenja.
Kada su tretirane melatoninom, životinje su spavale više, a oštećenje DNK se potom smanjilo. Istraživači sumnjaju da žarnjaci koriste sistem melatonina sličan našem da bi uskladili svoje cikluse spavanja sa ciklusima dnevne svjetlosti.
“Nedostatak sna, ultraljubičasto zračenje i mutageni povećavaju oštećenje neuronske DNK i potrebu za snom. Spontani i izazvani san olakšavaju stabilnost genoma”, piše tim u svom radu.
Dakle, čak i jednostavni nervni sistemi zahtijevaju odmor kako bi se smanjilo neizbježno oštećenje DNK koje prati budnost.
“Ravnoteža između oštećenja DNK i njenog popravka nije dovoljna tokom budnosti, a san pruža objedinjeni period za efikasno ćelijsko održavanje u pojedinačnim neuronima. Ovi rezultati sugerišu da su oštećenja DNK i ćelijski stres u jednostavnim nervnim mrežama možda podstakli evoluciju sna”, kažu Agijon, Harduf i njihov tim.
Ovo istraživanje je objavljeno u časopisu “Nature Communications”.