, populacija divljih vrsta smanjila se za 73% tokom perioda){kind=link}
Foto: Unsplash
Prema izvještaju organizacije WWF „Živa planeta 2026” (Living Planet Report 2026), populacija divljih vrsta smanjila se za 73% tokom perioda od 52 godine. Istovremeno, izvještaj ukazuje na to da se priroda može oporaviti ukoliko društvo slijedi jasne puteve ka pokretanju pozitivnih prelomnih tačaka u energetskom, prehrambenom i finansijskom sistemu.
Gubitak i degradacija staništa predstavljaju najčešće navođenu prijetnju po praćene populacije divljih vrsta, a slijede ih prekomjerno iskorišćavanje, klimatske promjene, zagađenje, invazivne vrste i bolesti. Najizraženiji pad zabilježen je u slatkovodnim ekosistemima (-85%), zatim u kopnenim (-69%) i na kraju u morskim ekosistemima (-59%).
Uprkos ovim alarmantnim razmjerama gubitka biodiverziteta, kreatori politika u EU nastavljaju da sprovode promjene koje bi mogle da oslabe zakone EU koji štite prirodu, zdrave ekosisteme i životnu sredinu – a sve to pod izgovorom jačanja „konkurentnosti”.
„Izvještaj ’Živa planeta’ (Living Planet Report) predstavlja još jedno suočavanje sa stvarnošću: naša priroda ozbiljno propada, ali je oporavak moguć ako proširimo primjenu rješenja za koja znamo da daju rezultate”, izjavila je Ester Asin Martinez, direktorka WWF-a za EU.
„Umjesto slabljenja neophodnih mjera zaštite životne sredine, građani širom Evrope pozivaju lidere EU da zaštite zakone o očuvanju prirode i poručuju im: ’Ruke dalje od prirode’ (#HandsOffNature). Oštećenim ekosistemima Evrope – kao i ljudima koji od njih zavise – hitno je potrebno da se postojeći zakoni u potpunosti sprovode, primjenjuju i finansiraju.”
Tri sistema su glavni pokretači uništavanja prirode: sistem proizvodnje hrane je vodeći uzrok gubitka staništa, energetski sistem podstiče klimatske promjene, dok finansijski sistem finansira štetne aktivnosti. Ipak, dokazi ukazuju na to da pozitivne prekretnice mogu ubrzati sistemske promjene.
Globalni sistem proizvodnje hrane je najveći pojedinačni pokretač gubitka biodiverziteta putem uništavanja staništa i odgovoran je za oko 30% emisija gasova sa efektom staklene bašte. Pored toga, procjenjuje se da skriveni troškovi trenutnog sistema proizvodnje hrane, koji se odnose na životnu sredinu i zdravlje, iznose oko 12% globalnog BDP-a.
-Sistem ishrane u EU utiče kako na domaći, tako i na globalni biodiverzitet, a naročito na svjetske šume. Udio uvoznih proizvoda povezanih sa globalnim krčenjem šuma trebalo bi značajno da se smanji zahvaljujući Uredbi EU o krčenju šuma (EUDR), čija primjena počinje 30. decembra 2026. godine. Države članice EU sada moraju da obezbijede njenu dosljednu primjenu i sprovođenje. Kada je riječ o unutrašnjim mjerama, trenutna reforma Zajedničke poljoprivredne politike mora da usmjeri najmanje 35% ukupnog budžeta na agroekološke i klimatske aktivnosti, navode iz WWF-a.
Dodaju da energetski sistem i dalje predstavlja jedan od glavnih uzročnika gubitka prirode i klimatskih promjena. Fosilna goriva štete ekosistemima tokom čitavog svog životnog ciklusa i nastavljaju da podstiču klimatsku krizu. Iako brzi razvoj solarne energije i energije vjetra pokazuje da je čistija budućnost nadohvat ruke, ta tranzicija se mora ubrzati. To podrazumijeva postepeno ukidanje milijardi evra subvencija za fosilna goriva, koje i dalje premašuju podršku obnovljivim izvorima energije.
-Dok revidira ključne energetske propise, EU ima odličnu priliku da smanji zavisnost od fosilnih goriva povećanjem udjela obnovljivih izvora energije i ubrzanjem elektrifikacije, ističu iz ove organizacije.
-U oblasti finansija, EU mora hitno da uspostavi regulatornu izvijesnost kako bi se zaustavilo finansiranje štetnih aktivnosti, priroda i klima prepoznali kao značajni finansijski rizici, te omogućile održive investicije u velikom obimu, bez prakse „zelenog pranja” (greenwashing). Većina evropskih malih investitora želi da svoj novac ulaže na održiv način, a EU to može da omogući stvaranjem okvira sa kredibilnim kategorijama održivih investicija koje će podstaći tranziciju kompanija u EU, dodaju.
Uprkos pritiscima kojima su izloženi biodiverzitet i klima, postoje razlozi za nadu. Izvještaj „Živa planeta” (Living Planet Report) ukazuje na dokaze da su populacije mnogih vrsta stabilne ili se oporavljaju. Brojnost tigrova u svijetu porasla je za više od 70% između 2010. i 2025. godine, dok primjeri plavopere tune, zelenih morskih kornjača i slonova iz južne Afrike takođe pokazuju kako ciljane mjere očuvanja mogu dati rezultate.
Prije manje od dvadeset godina, plavopera tuna u istočnom Atlantiku i na Mediteranu bila je pred kolapsom, ali je sada zabilježila izuzetan oporavak. Do preokreta je došlo kada su vlade, predvođene EU, konačno poslušale pozive naučnika i civilnog društva da ograničenja ulova postave na održive nivoe, skrate sezone ribolova, smanje ribolovne flote i prate svaku ribu od mora do tržišta. Ovo je lekcija za kreatore politika u budućnosti: uvažavanje nauke i dosljedno pridržavanje održivih ograničenja u ribolovu u okviru Zajedničke ribarske politike zaista daju rezultate.
Istovremeno, Zakon EU o obnovi prirode, kojim se države članice obavezuju da do 2030. godine obnove 20% svojih kopnenih i morskih površina, pruža veliku nadu za zaustavljanje gubitka biodiverziteta i divljih vrsta.
-WWF poziva zemlje EU da izrade vjerodostojne nacionalne planove obnove zasnovane na naučnim saznanjima, praćene jasnim mjerama i finansijskim sredstvima, kako bi se pomoglo oporavku prirode. Pored toga, potpuna primjena i sprovođenje Direktive EU o pticama, Direktive o staništima i Okvirne direktive o vodama biće od ključnog značaja za oporavak evropskog živog svijeta i ekosistema, navode iz ove organizacije.