Rijeka Vjosa, foto: Gregor Subic – balkanrivers.net
UNESCO je krajem septembra objavio vijest o najvećem proširenju svoje globalne mreže u posljednje dvije decenije, proglasivši 26 novih rezervata biosfere u 21 zemlji.
Autor: Impuls
Svjetska mreža rezervata biosfere sada obuhvata 784 lokacije u 142 zemlje, sa dodatnih milion km² prirodnih područja koja su stavljena pod zaštitu od 2018. godine – što je ekvivalentno veličini Bolivije.
Ove godine, šest zemalja dočekuje svoj prvi rezervat biosfere, dok Sao Tome i Prinsipe postaje prva država čija je cijela teritorija proglašena rezervatom biosfere.
“Sa skoro trideset novih rezervata biosfere ove godine, naša Svjetska mreža rezervata biosfere dostigla je važnu prekretnicu, sada štiteći 5% planete. Unutar ovih rezervata, svakodnevno se stvaraju novi načini balansiranja očuvanja prirode sa održivim izvorima. UNESCO će nastaviti da mobiliše države, naučnike, civilno društvo i lokalne i autohtone zajednice kako bi se nastavio ovaj pozitivan zamah”, izjavila je Audrey Azoulay, generalni direktor UNESCO-a.
Prva proglašenja u šest zemalja i novi rezervati širom svijeta
Šest zemalja dobilo je proglašenje svog prvog rezervata biosfere: Angola, Džibuti, Ekvatorijalna Gvineja, Island, Oman i Tadžikistan.
Pored ovih šest, novi rezervati su takođe proglašeni u Albaniji, Kini, Etiopiji, Francuskoj, Grčkoj, Indiji, Indoneziji, Jordanu, Madagaskaru, Maleziji, Mongoliji, Portugalu, Saudijskoj Arabiji i Švedskoj.
UNESCO je zaštitio dolinu reke Vjose u Albaniji, jedne od posljednjih divljih rijeka u Evropi čiji tok nije prekinut branama. Ovo rešenje nadovezuje se na odluku albanske vlade od prije dvije godine da Vjosu proglasi nacionalnim parkom.
Ostrvska zemlja Sao Tome i Prinsipe postaje prva država čija je cela teritorija proglašena rezervatom biosfere.
Ova nova mjesta su proglašena tokom 37. sjednice Međunarodnog koordinacionog savjeta UNESCO-ovog programa “Čovjek i biosfera”, održanog od 26. do 28. septembra u okrugu Lin'An u Hangdžouu, Kina.
Model zaštite koji dobija na zamahu
UNESKO-ov program Čovek i biosfera (MAB) doživeo je neviđeni rast posljednjih godina: od 2018. godine, 142 nova rezervata biosfere dovela su dodatnih milion kilometara kvadratnih prirodnih područja pod zaštitu. Danas, 784 rezervata pokrivaju preko 8 miliona km² – što je ekvivalentno veličini Australije – i direktno koriste skoro 300 miliona ljudi koji žive u tim područjima.
Od 1971. godine, rezervati biosfere igraju centralnu ulogu u ekološkoj misiji UNESCO-a. Uz prirodna mjesta svjetske baštine i globalne geoparkove, oni doprinose zaštiti više od 13 miliona km² kopnenih i morskih ekosistema pod okriljem UNESCO-a, unapređujući globalni cilj Kunminga i Montreala da se do 2030. godine sačuva 30% kopna i mora.
Stupanjem na snagu Ugovora o BBNJ u januaru 2026. godine, zemlje će moći da odrede i upravljaju zaštićenim područjima na otvorenom moru, uz podršku nauke i robusnih planova upravljanja. Kroz morska mjesta svjetske baštine, rezervate biosfere i morske geoparkove, UNESCO već štiti više od 4,1 milion km² – površinu ekvivalentnu Sredozemnom moru.
„Žive laboratorije“ kao rješenje za klimatske izazove
Rezervati biosfere štite neke od najbogatijih i najosjetljivijih ekosistema planete. Oni sadrže značajan dio globalnog biodiverziteta – uključujući više od 60% kopnenih vrsta kičmenjaka, 12% mapiranih mangrova, 10% slanih močvara i 8% svjetskih livada morske trave.
Oni podstiču lokalne i zajedničke inicijative i služe kao poligoni za učenje mlađih generacija, kroz obrazovne programe prilagođene školama, kao i lokalnim i autohtonim zajednicama.
Partnerstva sa privatnim sektorom dodatno jačaju ove napore. Na primjer, projekat Amazonija, koji se sprovodi u osam rezervata biosfere uz podršku LVMH-a, kombinuje autohtono znanje sa modernom naukom. Već je podržao više od 40 lokalnih inicijativa, stvarajući održiva zelena radna mesta u agrošumarstvu i regenerativnoj poljoprivredi, istovremeno jačajući zaštitu šuma i biodiverziteta od šumskih požara.