Foto: David Grunicke/iNaturalist
Njegovi ubodi nisu samo bolni, već i potencijalno opasni, ponekad izazivajući alergijske šokove. Azijski igličasti mrav se širi po Sjedinjenim Američkim Državama, a sada se primjećuje i u Evropi. Kako ga prepoznati?
Tokom posjete zoološkom vrtu sa majkom, student biologije naišao je na čudnog mrava koji je lutao između slonova, koala i tigrova.
„Dva radnička mrava bila su malo vitkija i tamnija, sa ponašanjem koje ih je izdvajalo od autohtonih vrsta“, prisjetio se on, piše u saopštenju Univerziteta u Hoenhajmu.
To je bilo prvo potvrđeno viđenje azijskog igličastog mrava u Njemačkoj. Istraživači se plaše da to neće biti posljednje nakon ranijih nalaza u Evropi i Sjevernoj Americi.
Jaki bol i rizik od alergijskog šoka
Kada su istraživači ubrzo nakon toga naišli na cijelu koloniju azijskog igličastog mrava u susjednom parku, jedno je bilo jasno: unijeta vrsta nije samo stigla do Evrope, već preživljava i širi se – a to bi moglo postati problem za ljude, insekte i ekosisteme.
Prema riječima stručnjaka, ubodi igličastog mrava nisu samo bolni, već mogu izazvati i alergijski šok – slično ubodu osa – i, u ekstremnim slučajevima, smrt.
„Insekte je Evropska unija klasifikovala kao posebno problematične zbog njihovog potencijala da izazovu štetu i njihovih potencijalno alergijskih uboda“, rekli su stručnjaci iz Društva za istraživanje prirode Zenkenberg u Frankfurtu. Vrsta je prošlog ljeta unapređena u najveću kategoriju rizika u EU.
Zvaničnici u SAD su podjednako zabrinuti zbog širenja mrava nakon što je prijavljeno u najmanje 19 država, uglavnom na istočnoj obali SAD. Mrav još nije prijavljen u Kanadi.
„Često se navodi da ubodi rezultiraju intenzivnim bolom na mjestu uboda koji dolazi i nestaje tokom nekoliko sati. Neki ljudi osjećaju bol dalje od mjesta uboda“, kaže Ministarstvo poljoprivrede Sjedinjenih Država.
Prema podacima Ministarstva poljoprivrede SAD-a, uobičajeni simptomi teške alergijske reakcije ili anafilaksije, koju može izazvati azijski igličasti mrav, uključuju:
Kožne reakcije, uključujući koprivnjaču, svrab i crvenilo ili blijedu kožu
Nizak krvni pritisak
Suženje disajnih puteva, hripanje, otežano disanje
Otečen jezik ili grlo
Slab i ubrzan puls
Mučnina, povraćanje ili dijareja
Vrtoglavica ili nesvjestica
Psihološki simptomi, poput osjećaja predstojeće propasti
Otkriće kolonije u južnom njemačkom gradu Štutgartu je prvi potvrđeni zapis o azijskom igličastom mravu (Brachyponera chinensis) u Njemačkoj, rekli su naučnici – i malo je vjerovatno da je posljednji.
„Uspjeli smo da otkrijemo kompletnu koloniju azijskog igličastog mrava u parku, uključujući i potomstvo“, rekao je Brendon Budino iz Istraživačkog instituta Zenkenberg i Prirodnjačkog muzeja u Frankfurtu.
„Ovo pokazuje da se ne radi samo o pojedinačnim unijetim životinjama, već vrlo vjerovatno o lokalnoj populaciji sposobnoj za prezimljavanje.“
Budino je glavni autor studije o prvom potvrđenom viđenju u Njemačkoj, koja je sada objavljena u naučnom časopisu Zootaxa.
Jedan od koautora je student biologije iz Štutgarta, Maks Hertel, koji je, prema Univerzitetu u Hoenhajmu, već otkrio i identifikovao primjerak azijskog igličastog mrava u zoološkom vrtu Vilhelma u Štutgartu neposredno prije toga.
„Bio je to slučajan nalaz“, rekao je David Grunike, koji je prethodno pružio prvi dokaz o uspostavljenoj populaciji ove vrste u Evropi na jezeru Komo u Italiji. Mrav pronađen u Vilhelmi vjerovatno je primerak iz kolonije u parku, rekao je on.
Nije prvi invazivni mrav
Azijski igličasti mrav potiče iz istočne Azije. Prvi put je otkriven na jugoistoku Sjedinjenih Država 1932. godine. Od tada je potisnuo autohtone vrste mrava u nekoliko tamošnjih država. Alergijske reakcije slične ubodima osa poznate su i iz SAD-a.
U Evropi, jedan mrav ove vrste pronađen je u Napulju 2020. godine. Kasnije su uslijedila dalja otkrića u Italiji, uključujući populaciju na jezeru Komo.
Da bi identifikovali vrstu mrava, istraživači upoređuju spoljašnje karakteristike kao što su oblik tijela, površinska struktura i oči.
Azijski igličasti mrav je samo jedna od mnogih invazivnih vrsta mrava koje se šire širom svijeta.
U Sjevernoj Americi, evropski vatreni mrav i tropski mrav koji pecka se šire, dok se u dijelovima Evrope kaže da crveni uvezeni vatreni mrav – jedna od najinvazivnijih vrsta na svijetu – šteti poljoprivredi i izaziva smrtonosne ubode.
Nedavno je još jedna vrsta mrava uvedena, Tapinoma magnum, dospjela u naslovne strane vijesti u Evropi nakon što se proširila u milionima u mnogim regionima, žvaćući kablove za napajanje, prekidajući internet veze i napadajući automobile, mašine za pranje sudova i dječije sobe.
Žvakanje kroz parkove i bašte
Invazivni mravi uzrokuju značajnu štetu širom svijeta. Mogu da utiču na javne zelene površine i privatne bašte, napadaju stoku i zaštićene vrste i mijenjaju čitava staništa. Nisu bezopasni ni za ljude – njihovi ubodi mogu izazvati teške alergijske reakcije, uključujući i šok opasan po život. Životinje se često šire neprimjećeno, na primjer putem međunarodne trgovine biljkama, u kontejnerima ili u prtljagu.
Rastuće temperature povezane sa klimatskim promjenama takođe olakšavaju širenje ovih vrsta. Izmjenjeni klimatski uslovi im olakšavaju da se nastane u novim regionima i brzo razmnožavaju.
Istraživači sumnjaju da je azijski igličasti mrav unesen s biljkama. „Urbana područja su često u centru naseljavanja neautohtonih vrsta“, rekla je Maura Has-Reninger iz Državnog muzeja prirodne istorije u Štutgartu.
„Oni sve više stižu ovdje kao slijepi putnici, na primjer u saksijama ili drugoj uvezenoj robi, i često se mogu posebno dobro nastaniti.“