Foto: X
Društvenim mrežama šire se snimci Iranki koje prkosno pale cigarete zapaljenim fotografijama vrhovnog vođe Irana, ajatolaha Alija Hameneija. Taj čin postao je jedan od najupečatljivijih simbola antivladinih protesta koji su krajem decembra izbili zbog teškog ekonomskog stanja, a dodatno se intenzivirali u januaru ove godine. U Iranu ovakvo ponašanje nosi i rizik najtežih kazni.
Jedna od objava koja se posebno proširila prikazuje Iranku koja živi u Torontu u Kanadi, feministkinju koja je kritičarima, koji su joj zamjerili što ne živi u Iranu, poručila:
– Islamski režim me godinama u Iranu nije uspio ušutkati, uprkos mučenju, poniženjima i prijetnjama. Sada me, proglašavajući me cionisticom i koristeći činjenicu da sam nakon godina borbe bila prisiljena pobjeći iz svoje zemlje jer mi je islamski režim ugrozio život, pokušavate dovršiti ono što sam režim nije uspio?
Smrt aktiviste
Paljenje slike vrhovnog vođe u Iranu se smatra teškim krivičnim djelom, a kada to čine žene, čin dobija dodatnu težinu jer su žene koje puše izložene snažnoj društvenoj stigmatizaciji. Da opasnost nije samo teorijska, pokazuje i slučaj mladog iranskog aktiviste Omida Sarlaka, koji je u oktobru 2025. godine objavio snimak na kojem pali Hameneijev portret.
Samo nekoliko sati kasnije pronađen je mrtav u automobilu, s prostrelnom ranom. Vlasti su njegovu smrt okarakterisale kao samoubistvo, ali porodica i brojni aktivisti odbacili su takvo objašnjenje, ocijenivši ga krajnje sumnjivim.
Njegova sahrana pretvorila se u politički protest, tokom kojeg su okupljeni otvoreno uzvikivali “Smrt Hameneiju”, čime je njegova smrt postala simbol otpora režimu.
Od ekonomije do zahtjeva za promjenama
Protesti su počeli 28. decembra 2025. godine, a prvobitno su bili izazvani teškom ekonomskom situacijom, rekordno visokom inflacijom koja je u oktobru 2025. dostigla 48,60 posto, rastom cijena i kolapsom nacionalne valute rijala. Međutim, nezadovoljstvo se brzo proširilo i preraslo u širi antivladin pokret koji, umjesto postepenih reformi, zahtijeva suštinske promjene.
Ulicama Teherana i drugih gradova odjekuju slogani poput “Smrt Hameneiju” i “Pahlavi će se vratiti”, što je direktna referenca na bivšeg iranskog prijestolonasljednika Rezu Pahlavija.
Žene u prvom planu
Iranske žene ponovo su u središtu pažnje. Paljenje cigareta uz fotografije vrhovnog vođe postalo je snažan kulturni simbol koji istovremeno izražava revolt prema režimu i otpor rodno nametnutim društvenim ograničenjima.
Ovo nije prvi put da žene masovno izlaze na ulice. Iran su 2022. godine potresli višemjesečni protesti nakon smrti Mahse Amini u pritvoru takozvane moralne policije, čime je pitanje ženskih prava došlo u fokus javnosti.
Amini je uhapšena i, prema navodima, brutalno pretučena zbog navodnog kršenja strogih pravila o obaveznom nošenju hidžaba.
Oštar odgovor vlasti
Iranske vlasti na proteste su odgovorile silom. Pripadnici snaga sigurnosti, uključujući Iransku revolucionarnu gardu, sukobljavali su se s demonstrantima u više gradova. Organizacije za ljudska prava izvještavaju o desetinama poginulih i hiljadama uhapšenih.
Zabilježeni su i prekidi interneta i komunikacija, što se tumači kao pokušaj vlasti da onemoguće koordinaciju protesta i prikriju stvarne razmjere nasilja. Događaji u Iranu izazvali su i međunarodne reakcije, uz zabrinutost svjetskih zvaničnika zbog kršenja ljudskih prava.