Foto: Pixabay
Industrijska proizvodnja u BiH u padu je već 13 kvartala zaredom, upozoreno je u najnovijem Izvještaju o ekonomskom napretku zemalja u procesu proširenja, koji Evropska komisija objavljuje svakog kvartala.
Slučajno ili ne, prema ovim podacima Evropske komisije konstantan pad industrijske proizvodnje u BiH započeo je nakon proteklih opštih izbora, odnosno uoči formiranja nove koalicije na nivou BiH, koja se praktično raspala brzo nakon što je formirana.
Rast realnog BDP opao
Kako je istaknuto, rast realnog bruto domaćeg proizvoda BiH opao je sa 0,7 na 0,5 odsto, što ukazuje na dugotrajan period slabe ekonomske dinamike.
“Na strani proizvodnje, glavni pokretači međugodišnjeg rasta u trećem kvartalu ostali su trgovina, javni sektor, odnosno administracija, zdravstvo i obrazovanje, kao i informaciono-komunikacioni sektor”, naglašeno je.
Istovremeno, dolazi i do usporavanja rasta izvoza na 1,4 odsto u trećem kvartalu prošle godine sa 2,4 odsto u prvom i 3,5 u drugom kvartalu.
“Ukupno gledano, rast realne proizvodnje iznosio je dva odsto u prva tri kvartala, u poređenju sa 2,8 odsto u istom periodu 2024. godine”, precizirano je u ovom dokumentu Evropske komisije.
Broj zaposlenih
Kako je istaknuto, rast registrovane zaposlenosti nastavio je da usporava jer je u trećem kvartalu zabilježen blagi pad od 0,1 odsto u odnosu na isti nivo prethodne godine. Zaposlenost je nastavila da opada u prerađivačkoj industriji za 1,6 odsto, poljoprivredi od 3,6 odsto i rudarstvu od gotovo jedan odsto, takođe u odnosu na prethodnu godinu.
Rast plata
“Godišnji rast nominalnih bruto plata dodatno je ubrzan i u trećem kvartalu 2025. godine dostigao je 14,6 odsto, prije nego što je u oktobru usporio na 13,7 odsto u odnosu na prethodnu godinu. Korištenjem ukupne inflacije kao deflatora proizlazi da su realne plate u trećem kvartalu bile 10,2 odsto veće nego godinu ranije, što predstavlja jedan od najvećih porasta u regionu”, dodali su.
Međutim, da nema razloga za pretjerano radovanje objašnjeno je da je glavni pokretač ovog rasta bilo povećanje plata u sektorima smještaja i ugostiteljstva, trgovine, ali i u prerađivačkoj industriji i građevinarstvu, i to zato što postoji nedostatak radne snage usljed konstantnog iseljavanja stanovništva.
Četvorokvartalni deficit blago je smanjen, sa 3,3 odsto bruto domaćeg proizvoda u drugom kvartalu na 3,1 odsto u trećem kvartalu. Poboljšanje robnog bilansa, zahvaljujući umjereno snažnijem izvozu, djelimično je neutralisano padom suficita u uslugama, usljed slabijih prihoda od uslužnih poslova poput dorade i reeksporta.
Rast vrijednosti izvoza robe ubrzao je u trećem kvartalu, ali je krajem godine naglo usporio. U prvih 11 mjeseci 2025. izvoz je bio veći za 5,1 odsto u odnosu na isti period prethodne godine, prije svega zahvaljujući mineralnim i metalnim proizvodima, uz jači izvoz u zemlje regiona, dok je izvoz prema Njemačkoj i Italiji blago smanjen.
Direktne investicije
Neto priliv stranih direktnih investicija blago je opao na oko dva odsto BDP-a, pokrivajući približno dvije trećine deficita tekućeg računa, pri čemu je značajan dio činila reinvestirana dobit. Devizne rezerve su blago ojačale, povećavši pokrivenost uvoza sa 6,9 na 7,1 odsto u odnosu na prethodni mjesec.
Igor Gavran, ekonomski analitičar, smatra da je dio uzroka u tome što je BiH imala 13 kvartala s padom industrijske proizvodnje u slabijoj tražnji stranih partnera, ali da je glavni uzrok ipak domaći.
“Dobar dio negativnog trenda obilježava poslovanje dvije entitetske elektroprivrede, čiji pad proizvodnje i izvoza drastično pogoršava ukupne performanse privrede, uz dodatno usporavanje u većini drugih sektora uzrokovano kombinacijom pogrešnih mjera vlasti koje su povećale troškove poslovanja privrede, npr. drastično povećanje minimalne plate bez srazmjernog smanjenja doprinosa i odsustva reformi i mjera koje su bile i još uvijek su potrebne ekonomiji”, smatra on.
Dodaje da je to posebno tragično jer je riječ o periodu koji u funkcionalnim ekonomijama predstavlja period oporavka nakon pandemije.
Prema njegovom mišljenju, ranije relativne prednosti poput niže cijene električne energije nestaju, poreska politika je izrazito nepredvidiva, naročito u segmentu koji formira cijenu rada, rast troškova života i pad životnog standarda uz praktično vječnu političku nestabilnost i osjećaj beznađa, što sve, kako smatra Gavran, motiviše radno sposobno stanovništvo na iseljavanje.
“Niti smo atraktivni za strana ulaganja, niti je privrednicima koji su već u BiH omogućeno da imaju povoljne uslove poslovanja, što dugoročno smanjuje potencijal za razvoj ekonomije”, zaključuje Gavran.