Foto: Anja Boričić
Povodom 90 godina od rođenja arhitekte Ranka Radovića, u utorak, 8. septembra 2026. u 19 časova, na Arhitektonsko-građevinsko-geodetskom fakultetu Univerziteta u Banjoj Luci otvorena je izložba „Ranko Radović. Sutjeska“, autorke dr Maje Đilas.
Izložba donosi prvi integralni prikaz Spomen-kuće Bitke na Sutjesci na Tjentištu, jednog od najznačajnijih izvedenih djela Ranka Radovića i jednog od prepoznatljivih ostvarenja spomeničke arhitekture Jugoslavije druge polovine 20. vijeka.
Spomen-kuća nastajala je tokom gotovo jedne decenije: projektovana je između 1964. i 1968, građena od
1969. do 1972, dok je oslikavanje njene unutrašnjosti trajalo do 1974. godine. Radović je na Memorijalnom kompleksu Dolina heroja sarađivao sa vajarom Miodragom Živkovićem, dok je likovno rješenje u Spomen-kući povjereno slikaru Krsti Hegedušiću. Arhitektura, skulptura, slikarstvo, istorijski narativ i izuzetan prirodni pejzaž Nacionalnog parka Sutjeska tako su povezani u jedinstvenu prostornu i umjetničku cjelinu.
Foto: Arhivski fond Goranke Matić (ljubaznošću Une Popović kustoskinje MSU, Beograd)
Izložba dr Maje Đilas prati dugo nastajanje i kasniji život ovog djela kroz 74 dokumenta iz perioda od 1961. do 2011. godine — od prvih razmatranja uređenja Tjentišta, preko planova, maketa, projektne dokumentacije i fotografija gradnje, do stručnih tekstova, istorijskih fotografija, recepcije djela i dokumentacije o njegovoj sanaciji.
Predstavljena građa potiče iz brojnih institucija, arhiva i privatnih zbirki u Bosni i Hercegovini, Srbiji, Hrvatskoj i Sloveniji, među kojima su Arhiv Bosne i Hercegovine, Muzej Jugoslavije, Institut za arhitekturu i urbanizam Srbije, Nacionalni park Sutjeska, Spomen-zbirka profesora arhitekte Ranka Radovića u Novom Sadu, Filmske novosti i Arhivski fond fotografkinje Goranke Matić. Dio materijala, uključujući filmsku i fotografsku građu, ovom prilikom se predstavlja javnosti prvi put.
Izložba istovremeno prati i recepciju Spomen-kuće u jugoslovenskoj i međunarodnoj arhitektonskoj kulturi. Projekat je već 1966/67. predstavljen u uglednom francuskom časopisu L'Architecture d'Aujourd'hui. Charles Jencks je kasnije Radovićevo djelo, jedino s prostora Jugoslavije, uključio u svoje klasifikacije arhitekture 20. vijeka, povezujući ga sa pojmovima Authentic Regionalism i Romantic (Folk) Revival. Spomen-kuća bila je zastupljena i na Radovićevoj autorskoj izložbi Arhitektura kao likovni jezik u Salonu Muzeja savremene umetnosti u Beogradu 1981, a gotovo četiri decenije kasnije i na izložbi Toward a Concrete Utopia: Architecture in Yugoslavia, 1948–1980 u Muzeju moderne umjetnosti (MoMA) u Njujorku, 2018.
Posebnu vrijednost Spomen-kuće predstavlja način na koji Radović memorijalnu arhitekturu povezuje sa konkretnim mjestom. Kuća se ne može posmatrati odvojeno od topografije Doline heroja, Živkovićevog spomenika, planinskog pejzaža Sutjeske, ali ni od vlastitog enterijera u kojem se susreću arhitektura, svjetlost, Hegedušićeve freske, imena poginulih i poezija Branka Miljkovića. Spomen-kuća tako istovremeno djeluje kao spomenik, izložbeni i edukativni prostor i pažljivo režirano prostorno iskustvo.
Otvaranjem izložbe počinje manifestacija „Ranko Radović. Sutjeska“, koju Arhitektonsko-građevinsko geodetski fakultet Univerziteta u Banjoj Luci, Istraživački centar za prostor i DOCOMOMO BiH organizuju u okviru obilježavanja 30 godina AGGF-a. Program je posvećen ponovnom čitanju Radovićevog djela i vrijednosti prirodnog, arhitektonskog, umjetničkog i memorijalnog nasljeđa Sutjeske.
Nakon izložbe, program se nastavlja panelom „Rekonstrukcija budućnosti“, 15. septembra 2026., koja će Spomen-kuću i Tjentište sagledati iz perspektiva arhitekture, zaštite nasljeđa, prirodnih vrijednosti i lokalne zajednice, dok će 29. septembra biti održan razgovor o knjizi „Ranko Radović Autobiografija“.
Izložba „Ranko Radović. Sutjeska“ biće otvorena od 8. septembra 2026. u Ateljeu 3.07 Arhitektonsko građevinsko-geodetskog fakulteta Univerziteta u Banjoj Luci do 30. septembra 2026. godine.
Partneri manifestacije su Spomen-zbirka profesora arhitekte Ranka Radovića iz Novog Sada i Fondacija „Ranko Radović“ iz Danilovgrada.