Veliki broj restauratora papira i knjigovezaca bio je regrutovan od strane nacista i „direktno je doprinio genocidu“ tokom Drugog svjetskog rata, pokazalo je novo istraživanje britanske istoričarke.
Tokom 30-ih i 40-ih godina širom Evrope je sprovođen program u kojem su restauratori popravljali i čistili istorijske crkvene i građanske zapise, čineći ih čitljivim kako bi nacisti mogli da otkriju osobe jevrejskog porijekla.
Dr Morvena Bluet, istoričarka, konzervatorka i pridružena članica Vuster koledža Univerziteta u Oksfordu, pronašla je nacistička pisma i drugi materijal koji pokazuje ulogu velikog broja stručnjaka u restauraciji registara rođenja, preobraćenja, krštenja i vjenčanja radi utvrđivanja nasljednog „rasnog“ statusa.
U različitim javnim institucijama, uključujući njemačke savezne arhive u Berlinu, pronašla je dokumente koji pokazuju saučesništvo ovih konzervatora, restauratora i hemičara za papir, koji su svoje vještine koristili u Njemačkoj i u okupiranim zemljama.
„Oni su stvarali objedinjenu evidenciju o tome ko bi potencijalno mogao biti ubijen – neku vrstu liste za odstrijel, zapravo. Išli su i dalje od onoga što se od njih tražilo kako bi sproveli ‘rasnu’ registraciju stanovništva“, rekla je Bluetova.
Šest miliona Jevreja ubijeno je u Holokaustu.
Iako je bilo poznato da postoji potreba da se dokaže porijeklo, ona je „istraživala konkretne tehničke načine na koje je to postignuto kroz čišćenje dokumenata“.
„U arhivama sam pronašla zvanična dokumenta o angažovanju knjigovezaca, kao i pisma između različitih službenika u kojima se govori o čišćenju dokumenata, u nadi da će ti zapisi predstavljati ‘rasnu čistoću’“, dodala je istoričarka.
Sačuvani administrativni zapisi pokazuju da je do 1940. godine među regrutovanima bio i majstor knjigovezac Franc Krauze iz Nise, grada koji se danas nalazi u jugozapadnoj Poljskoj.
U jednom dokumentu, nacistički zvaničnik je napisao: „Njemačke crkvene knjige, koje obuhvataju i najmanje mjesto i svako malo seosko imanje u svojoj čvrsto povezanoj masi od više od sto hiljada tomova, daleko su najvažniji izvor za istoriju njemačkog stanovništva, dokaz porijekla i genealogiju.“
Rukopisi stari nekoliko vijekova bili su nečitljivi jer su postali krhki, prljavi i zahvaćeni buđi.
Uprkos njihovom potencijalnom značaju kao istorijskih dokumenata, restauratori su koristili „prilično destruktivne postupke. Nisu obezbjeđivali zaštitu istorijskih predmeta, već su ih činili čitljivim. Nije im zaista bilo važno šta su ti predmeti“, rekla je Bluet.
Primjera radi, stranice rukopisa bile su natapane glicerinom kako bi zapisi postali čitljivi, iako to nije bilo u skladu sa tadašnjom prihvaćenom konzervatorskom praksom.
„Fizičko utrljavanje glicerina moglo je da dovede do cijepanja već oštećenog papira, kao i do omekšavanja papirnih vlakana njihovim bubrenjem. Takođe sam pronašla promotivni materijal tehničkih kompanija koje su proizvodile materijal za laminiranje korišćen za očuvanje veoma krhkih stranica kako bi postale čitljivije“, rekla je Bluetova.
Ranije je radila kao konzervator slika u Nacionalnoj galeriji u Londonu, a naišla je na ovaj materijal istražujući organizacije za kulturno nasljeđe osnovane pod nacističkim režimom.
„Pronašla sam sav taj materijal i nisam razumjela zašto govore o knjigovezačkom radu i čišćenju crkvenih dokumenata. To me je navelo da dalje istražim o kakvom je programu riječ i kako je povezan sa dokazivanjem arijevskog porijekla“, objasnila je istoričarka, prenosi rts.
Njeno istraživanje predstavljeno je u njenoj novoj knjizi Restauracija umjetnosti pod nacističkim režimom, koju je ovog mjeseca objavio “Palgrave Macmillan”.
„Svojim radom restauratori su bili saučesnici nacističkog režima i pomagali u izvršenju zločina. Njihove nagrade bile su velike, ali je njihov ugled uglavnom ostao neokaljan“, piše Bluetova u knjizi.
Majkl Dejli, direktor organizacije “ArtWatch UK” koja nadgleda restauraciju umjetnina, rekao je da istraživanje otkriva „šokantnu zloupotrebu vještina“. „Koliko se moći stiče u rukama onih koji kontrolišu izgled stvari – bilo na dobro ili na zlo“, dodao je Dejli.