 je krajem 2025. godine imala oko 980.000 stanovnika, što je za 15.079 manje nego godinu ranije, dok se istovremeno nastavlja izražen trend iseljavanja stanovništva - upozorio je profesor demografije Stevo Pašalić.){kind=link}
Foto: Fena
Po procjenama zasnovanim na baznoj demografskoj jednačini, Republika Srpska (RS) je krajem 2025. godine imala oko 980.000 stanovnika, što je za 15.079 manje nego godinu ranije, dok se istovremeno nastavlja izražen trend iseljavanja stanovništva – upozorio je profesor demografije Stevo Pašalić.
Prof. dr Pašalić naglašava da RS godišnje napušta oko 10.000 ljudi, dok ne postoje pouzdani podaci o broju doseljenih.
– Ako neko i jeste doselio, to su uglavnom pojedinačni slučajevi – dodao je.
Također, ističe da dodatni problem predstavlja i niska stopa ukupnog fertiliteta, koja trenutno iznosi oko 1,51, te da za prostu reprodukciju stanovništva ne bi bila dovoljna ni stopa od 2,1, pa čak ni 2,5.
– Za prostu reprodukciju bila bi potrebna stopa od oko 2,7, odnosno blizu 20.000 rođenih godišnje, što je nedostižno – ocijenio je.
Na nisku stopu fertiliteta, dodaje, utiče više faktora, među kojima su emigracija, povećani mortalitet te “tempo efekat”.
“Tempo efekat” je pojava koja nastaje kada ljudi određene životne događaje realizuju kasnije ili ranije nego prethodne generacije. Na primjer, ako žene rađaju prvo dijete sve kasnije, opada broj rođenih u jednoj godini, čak i kada ukupan broj djece koje će imati tokom života ostane sličan. Taj pad naziva se “tempo efekat” jer je promijenjen tajming (tempo) rađanja.
Profesor Pašalić u razgovoru za Fenu pojašnjava da žene u Republici Srpskoj danas prvo dijete rađaju u skoro 29. godini života, dok prosječna starost pri rađanju iznosi 33,8 godina. Poređenja radi, navodi da je početkom 90-ih prosječna starost pri rađanju bila 27 godina.
Stručnjak za demografska pitanja upozorava da, iako se mnoge žene odlučuju za drugo ili treće dijete, ostvarivanje tih planova je otežano zbog biološkog opadanja plodnosti u kasnijim godinama života.
Dodatni izazov, kaže, predstavlja proces starenja stanovništva.
– Imamo negdje oko 22 posto stanovništva starosti 65 i više godina – naveo je Pašalić.
Govoreći o problemima u pogledu tržišta rada, ukazao je na to da je u RS-u prisutno zapošljavanje strane radne snage, ali da se uglavnom radi o nekvalifikovanim radnicima koji ne mogu nadomjestiti gubitak domaće radne snage koja odlazi u inostranstvo.
– Živimo u 21. vijeku, kada su najpotrebniji visokoobrazovani kadrovi koji daju veću produktivnost i mogu odgovoriti izazovima novih tehnologija, digitalizacije i industrije 5.0 – naglasio je.
Pašalić je upozorio i na izražene regionalne demografske neravnomjernosti, ističući da je najveći dio stanovništva koncentrisan u pet do šest gradova, dok postoje stotine naselja sa manje od 100 stanovnika, kao i područja na kojima su već vidljivi prazni prostori.
Kao jedno od mogućih rješenja naveo je policentrični razvoj.
– Nije moguće obezbijediti potpuno ravnomjeran regionalni, odnosno prostorni razvoj, kao ni demografski. Zato bi rješenje za Republiku Srpsku bio policentrični razvoj, model prostornog planiranja kojim se ravnomjerno razvija više međusobno povezanih urbanih centara, umjesto oslanjanja na samo jedan dominantan grad – rekao je.
Takav pristup, dodao je, podstiče saradnju i uspostavljanje ravnoteže u prostoru.
U tom kontekstu podsjetio je na model nodalno-funkcionalnih regija, čiji je izvorni autor prof.dr. Rajko Gnjato, a koji podrazumijeva ponovno aktiviranje regionalnih razvojnih cjelina u Republici Srpskoj.
Nodalno-funkcionalne regije, pojašnjava Pašalić, predstavljaju prostorne cjeline koje se formiraju oko glavnih urbanih središta na osnovu međusobnih veza, kretanja stanovništva i privredne saradnje. Njihove osnovne karakteristike su nodalnost, odnosno postojanje centralnog grada, funkcionalnost koja se ogleda kroz svakodnevne veze stanovništva te gravitacioni uticaj urbanog centra na okolni prostor.
Gradovi kao središta privlače okolna naselja kroz zapošljavanje, školovanje, trgovinu i korištenje različitih usluga. Kao primjer profesor Pašalić navodi Bijeljinu, čija funkcionalna regija obuhvata grad i okolna mjesta povezana svakodnevnim potrebama stanovništva.
Po konceptu profesora Gnjate, RS obuhvata četiri nodalno-funkcionalne regije: banjalučku, bijeljinsko-dobojsku, istočnosarajevsko-zvorničku i trebinjsko-fočansku.
– Na osnovu standardnih kriterija nodalno-funkcionalnog principa geografske regionalizacije, Republika Srpska je uslovno diferencirana na četiri regije koje, usljed logičnog i zakonitog djelovanja faktora međuregionalne integracije, čine integralnu prostorno-funkcionalnu cjelinu – naveo je Pašalić.
Između ostalog, kao jedno od pitanja koje se neminovno nameće istakao je potrebu korištenja potencijala dijaspore.
U tom smislu, podsjetio je da je nedavno pokrenuta inicijativa za demografsku revitalizaciju Republike Srpske pod simboličnim nazivom “Vrijeme je…”, kao i društveni apel usmjeren na zaustavljanje odlazaka i podsticanje povratka stanovništva pod nazivom “Ne odlazi sa prostora ovih…”.
Međutim, kako tvrdi, nijedna od tih inicijativa nije izazvala značajniji interes ni institucija ni građana.
Kada su u pitanju unutrašnje migracije u Bosni i Hercegovini, Republika Srpska je u posljednjih 12 godina zabilježila pozitivan migracioni saldo od 3.740 stanovnika. To znači da se u periodu od 2014. do 2025. godine u RS doselilo 3.740 ljudi više nego što ih je iz ovog entiteta odselilo u Federaciju BiH i Brčko distrikt.
Međutim, po podacima Eurostata i statistika zemalja u koje stanovništvo najčešće odlazi, nakon popisa stanovništva 2013. godine RS je u periodu od 2014. do 2025. godine napuštalo u prosjeku oko 10.000 ljudi godišnje.
To znači, naglašava ekspert za demografiju, da je broj stanovnika tog entiteta za 12 godina smanjen za približno 120.000 ljudi samo po osnovu emigracije, te zaključuje da iseljavanje predstavlja najveći demografski gubitak Republike Srpske.
Agencije